Европа има нов најдобар пријател. Неговото име е Реџеп Таип Ердоган. Турскиот претседател, на целиот народ, човекот кој врши се во рамките на својата власт правилно, сега ја моделира земја во автократија по моделот на Русија на Владимир Путин, се појави како победник на самитот ЕУ-Турција во Брисел. Тоа е лоша, дури алармантна вест бидејќи Европската унија очигледно го гледа Ердоган како потенцијално решение-чудо на кризата со бегалците, и тој најверојатно ќе добие речиси сè што сака: милијарди евра за поддршка на бегалците, забрзување на преговорите за членство во ЕУ и безвизен режим на патување за турските државјани, кои сакаат да ја посетат Европа.

Згора тој добива недостаток од страна на ЕУ за критика кон недемократските манири на претседателот. Неколку дена пред самитот Ердоган нанесе уште еден моќен удар на слободата на печатот, сеедно сакајќи да покаже на Европа дека може да извлече нешто. Најголемиот весник во државата – “Заман” – беше ставен под задолжително државно управување, откако полицајци за борба против тероризмот ја окупираа редакцијата на опозициското издание.

Истото се случи минатата недела и со новинската агенција “Чихан”. Пред тоа Џанг Дјундар, главен уредник на в. “Џумхуриет”, кој е критичен кон владата, беше уапсен. Уставниот суд на земјата нареди да биде ослободен, но претседателот јасно сакаше се разбере дека тој нема да ја прифати пресудата. Во последните 18 месеци околу 2.000 лица се под истрага за “навреда на претседателот” во Турција. А сега владата сака да го прекине парламентарниот имунитет на прокурдската партија HDP. Ниту Ангела Меркел, ниту шефот за надворешна политика на ЕУ Федерика Могерини, ниту претседателот на Европскиот совет, Доналд Туск ризикуваа експлицитно да го критикуваат турскиот претседател.

Наместо тоа, тие ги изразија најмеките укори. Но, кога Европа оди на прсти по лушпи од јајца, тоа ја загрозува довербата кон неа. Што право би имала таа оттука натаму да го критикува ограничувањето во слободата на печатот во земји како Унгарија – или “управувачката демократија” на Путин? Таканаречената реална политика често се споменува како оправдување за ваков вид одвратни шеми – идејата е дека понекогаш треба да се прават морално непријатни работи во името на повисок кауза.

За Турција тоа значи слабеење на опозицијата, која се противи на аспирациите на Ердоган кон семоќ. Сега ЕУ го отвора патот на претседателот за промена на уставот на земјата и за слабеење на демократските институции на Турција. Ердоган, исто така го разгори повторно конфликтот со забранетата Курдистанска работничка партија (ПКК). Во битката против курдските милитанти Армијата стави под полициски час цели градови во југоисточните области и велзе во голем број куќи.

Турција на Ердоган – Станува ли фиктивен сојузник и имагинарен пријател?

Претседателот ја дестабилизира сопствената земја и целиот регион. Европа има намера да се предаде на огнен автократ, кој наскоро ќе достави и дополнителни барања. Тоа сосема не личи на трајно решение. Покрај тоа никој дури и не знае дали предложената зделка за бегалците ќе работи на начинот на кој луѓето се надеваат. Дали заканата за брза депортација во Турција навистина ќе биде доволна за да престанат бегалците да поминуваат низ Егејското Море? Дали воопшто е можно за Европа да врши масовни депортации, кои ќе ги прекршат условите на Женевската конвенција за бегалци? Дали воопшто ќе успее усвојувањето на сириски бегалци од Турција во европските земји? А не е ли исто така можно во иднина бегалците едноставно да го преземат патот во Либија и во Медитеранот? Договорот со Турција може да обезбеди привремено олеснување за лидери на ЕУ како Ангела Меркел, кои се под сериозен внатрешен политички притисок за намалување на бројот на бегалците.

Понижувачки е, сепак, Европа да се наоѓа во позиција на очаен подносителот на претставката. Тоа е чист производ на раздорите во ЕС.Европејците можат да се потпрат на Турција само затоа што не се способни да се договорат за решенија кои тие самите можат да ги применат – такви како што распределбата на бегалци во Европа.

Факт е дека ЕУ не располага со многу достапни механизми, со кои ќе изврши притисок врз Турција. ЕУ никогаш не била вистински сериозна за прием на Турција за член и Ердоган денес веќе дури и не го бара тоа сериозно. За турскиот претседател продолжувањето на разговорите е од значење заради внатрешниот фактор на престиж. И покрај сето ова, ЕУ сеуште има во раката еден адут – перспективата од безвизно патување на турските граѓани, која сега се размислува што би било огромен успех за Ердоган во внатрешнополитички план.

Ова треба да е придружено со строги услови, вклучувајќи почитување на човековите права и слободата на печатот. Таква победа не може едноставно да биде подарена на Ердоган.На следниот самит оваа недела треба да биде побарана цената за неа. Ако ЕУ ги отвора своите граници за турските граѓани, тогаш Брисел ќе треба да се осмели да го критикува Ердоган и да го применува целото влијание кое се уште го има. / БГНЕС
… …………… ….

Метју фон Рор, списание “Шпигел”