Од пред извесно време и особено по излегувањето на Документите од Панама темата за офшор компании буди причина за интерес и бројни коментари. Наводно со причина дека офшор зони со ниска или никаква даночно оптоварување се развиле како одговор на прекумерното оданочување во националните законодавства на големите компании и побогатите лица.
Во 70-тите и 80-тите години на минатиот век обично само тие имале можност да ги искористат предностите на овој режим. Потоа, со развојот на оф-шор индустрија дојде до тоа дека речиси секој да може да формира офшор компанија да ја отвори банкарска сметка и да оперира со неа дури без да знаат во неговата земја. Овие зони се обично цели држави или одвоени територии со преференцијално даночните закони што предвидува посебен режим и третман на компании во сопственост на странски лица. Најголемите се Швајцарија, Лихтенштајн, островите во Ла Манш (о-во Ман, Џерси и др.), Бројните Карибски острови Сејшелите и многу други. До неодамна многу популарна дестинација за источноевропските и руски граѓани беше Кипар. Сличен режим обезбедија и некои земји од ЕУ (Холандија) и САД (на пр. Во државата Делавер). Овие земји и територии, често нарекувани јурисдикции, не се потпираат на приходи од даноци, туку на приходи од даноци и од финансиски услуги.
Најопшто тие ги обезбедуваат главно две работи: 1 / преференци од овој компаниијално даночен режим и 2 / анонимност на сопствениците на компаниите. За да се искористи едно лице од преференцијалните даночен режим е потребно неговиот идентитет да остане во тајност. Инаку даночните власти во неговата земја ги третираат трансакциите меѓу него и оф-шор компанија како трансакција помеѓу поврзани лица и таа ќе биде оданочена по вкупниот поредок. Без анонимноста би се поразило обезбедување на преференцијалниот даночен режим.
На многу начини анонимноста претставува многу поголема привлечноста отколку ниските даноци. Несигурната внатрешна средина и недостатокот на владеење на правото “ги плашат ” парите и ги тераат да бараат побезбедно ,заштитеност и азил.
Пример: покрај ниското оданочување во Бугарија, многу Бугари и бугарски фирми држат средства на офшор сметки. Како се постигнува анонимноста? Обично адвокатските и сметководствени фирми и компании кои вршат регистрација на оф-шор компанија, обезбедуваат и т.н.. професионална услуга на “номинални акционери и директори”. Тоа се лица кои се покажуваат како официјални сопственици и директори на компаниите , но всушност само ја вршат оваа дејност наместо реалниот сопственик и на негово наредба вршат плаќања. Во официјалните регистри фигурираат само нивните имиња. Вообичаено е едно такво лице да е внесено како сопственик и / или директор на десетици, а понекогаш и на стотици компании. Идентитетот на реалните сопственици останува познат само на адвокатската канцеларија и на банката во која се открива сметка на оф-шор компанија. При првиот чекор анонимноста се обезбедува од професионалната тајна меѓу адвокат и клиент, а кај втората – од банкарската тајна. Тајната на клиентите е чувана љубоморно и строго најмногу поради финансиска корист и заради угледот на соодветна јурисдикција: никој не биги побарал нивните услуги ако знае дека режимот на банкарска тајна се совладува лесно. Вообичаена практика е номиналните директори да издадат заедничко полномошно на реалниот сопственик или на определено од него лице, со што тој да може да управува целосно и самостојно со оф-шор фирма, но веќе не како сопственик, туку како полномошник, вклучувајќи да склучува секакви видови договори од нејзино име низ целиот свет.
Постојат и бројни други средства за постигнување на анонимност како трустови, фондации и др. Во општиот и масовна случај офшор компании се користат како законско средство за даночно Optimisation – еуфемизам за намалување на даночниот товар. Ова се постигнува преку концентрирање на профитот од работењето во офшор компании, каде оданочувањето е минимално.
Постојат бројни начини за пренесување на профитот од националната јурисдикција во префрлани: користење на холдинг структури на трговски договори тип “влез – излез” (transfer pricing), обично префактурирање и др. Офшор зони се користат активно и за концентрација и управување на огромни средства од приватни инвестициски фондови и хеџ фондови. Значително пониско оданочувањешто води до зголемување на нето принос од инвестициите. Ниското оданочување ги привлекува приходите на спортисти, уметници, музички ѕвезди и др, кои во своите родни земји се лиши од сериознниот дел од законските приход поради високото оданочување, доаѓаме понекогаш до апсурдни големини.
Секој има слушнато за проблемите на Штефи Граф, Меси и многу други. Не на последно место анонимноста на префрланите зони се користи само за чување на средства. Т.н. “паркирани средства” често се неактивни. Целта е да се држат подалеку од очите на кредитори (вклучувајќи и од непредвидливоста и самоволие на даночните власти), ДНС сопрузи, несакани наследници, и многу често од рекетирањаи изнудувачи. Освен за овие релативно прифатливи цели сепак, анонимноста привлече во текот на годините и многу нелегални активности и капитал. Некои офшор зони станаа место за криење на добивка и капитал од незаконски бизнис (дрога, шверц, финансирање на тероризам, перење пари од незаконски трансакции). Неколку политичари од целиот свет најдоа погодно место за добивање и криење на мито. Во децениите офшор деловно еволуираше до такви размери што некои аналитичари ја оценуваат големината на средствата чувани во нив на околу 20 – 30 трилиони долари.
Такви колосални суми немаше како да ги оставаат владите на развиените земји рамнодушни. Даночното оптимизирање од гледната точка на владите и даночните власти се повеќе изгледа како избегнување и затајување данок. Отстапувања на даночни приходи почнаа да стануваат премногу големи за да не им се обрнува внимание. Покрај тоа, особено по 11 септември 2001 година, на ограничувањето на префрлани зони (и најчесто анонимноста во нив) почна да се гледа и како на важно средство за борба против финансирањето на тероризмот.
Што превзедоа развиените земји?
САД и водечките земји од ОЕЦД ја почнаа акција за морално дискредитација на префрлани зони како засолништа на криминалци во општа смисла, и во овој концепт се обидоа да дадојдат преку инсајдерите до даночните затајувањеа. Изгледа јавното мислење во светот лесно го голта ова. Започна и воведувањето на правни механизми. Најнапред САД воведоа билатерално договорна основа договори за размена на информации FATCA. Тоа беше брзо проследено со земјите од ОЕЦД, кои воведоа на билатерална, но и на мултилатерална основа, општ стандард за автоматска размена на информации.
Во моментов сите офшор зони (со многу мали исклучоци) на билатерална или мултилатерална база се обврзани со обврската автоматски да разменуваат (снабдување) информации со сите други земји за достапните сметки на нивните граѓани и износот на финансиските средства по нив кон крајот на секоја календарска година ако тие ја надминуваат сумата од 250 000 евра. Првите извештаи со информации за достапните сметки се очекува да бидат добиени во 2017 година Размената на информации се очекува да стане сеприсутна во 2018 година. Тие размислуваат и за други мерки како создавање на единствен регистар на префрлани компании во Европската унија, откривање на крајните сопственици.
Кои се перспективите?
Очигледно офшор деловноста ќе биде значително ограничена. Со излегувањето на повеќе информации во наредните години моралните основи ќе бидат целосно поткопани. Барем на почетокот владите ќе се радуваат на дополнителни даночни приходи. Веројатно ќе биде отежната и меѓународната криминална активност. Дали тоа ќе доведе до повеќе позитивни резултати на долг рок е нејасно. Отежнувачки на даночниот товар за корпорациите и поединците несомнено ќе повлече последици кои во овој момент тешко би можеле да бидат предвидени.
Да се потсетиме што се случи во Франција, откако владата ги зголеми даноците до 75%: повеќе Французи (и тоа од богатата дел) се откажаа од француско државјанство и ја преместија даночна резиденција во соседните земји. Најтипичен ваквов случај беше со Жерар Депардијо, кој прифати руско државјанство, за да користи оданочување од 15%.
Една шпекулација ,не e предвидување :Од 50-те и 60-те години на минатиот век датира почетокот на активното изградба на социјални држави (т.н.. Страни на сеопштото благосостојба). Социјалните и други активности со кои тие се натоварени, бараат нели и повеќе финансиски средства. Логично се дојде до големо задолжувањето на владите и до т.н.. должничка криза. Сепак не личи владите да се преиспитуваат до степенот на мешање во се. Иако јасните финансиски резултати, политичката класа едвај ќе отстапи од освојувањето сфери на влијание и контрола. Напротив: се обидуваат да го лекуваат проблемот со истите средства кои го предизвикале.
Тогаш што би презеле?
Откако ќе се затвори можноста нивните државјани до Dodge / да држат средства зад граница, ќе почне постепено воведување на унифицирање на даночниот товар. Може да се обложи дека тоа унифицирање нема да ги намали високите даноци до нивото на пониските, туку напротив: на земји како Бугарија, Кипар и многу други помали земји со низок износ на директните даноци ќе се изврши сериозен притисок и за овие даноци кои ќе бидат постепено асимилирани кон високите даноци во развој на земји, за да не се претвораат во даночни оази. Може да се запре тука. Но истовремено со тоа ќе продолжи под различни изговорини трендови да се ограничуваат парите во залиха и кешовите за порамнувања. Луѓето за првпат ќе бидат одвоени од своите пари, како меѓу нив ќе стојат огромни и бездушните финансиски институции. Појавување на трендовите за практично неограничено даночно влијание на владите и нивната можност преку законски и административни средства да имаат пристап до финансии и имотот на граѓаните, не се сомневам во иднина ќе предизвика големи искушенија пред политичките власти. До каде може да се стигне по 20-30 години може само да се шпекулира. Иако постојат дела чии автори, како и обично, порано од сите успеале да ѕиркаат во иднината.