Непознати записнисци за тоа како државниот врв на СФРЈ ги разведувал Брозови. Кога Тито од Јованка барала да му ги предаде спорните документи, таа рекла: “Јас не се откажувам!”.
Август 1977 година, Јосип Броз Тито беше по кој знае кој пат во центарот на интерес на светската јавност. Тој беше првиот државник кој со ист потез ја посети Москва и Пекинг. Очите на светот и на медиумите потоа беа фиксирани на Тито и неговата делегација. Меѓутоа, овој пат предизвика особен интерес во земјата. Граѓаните и работните луѓе СФР Југославија, навикнати на Брозовото спектакуларно и луксузноопатување, постојната посета многу не ги допираше карактер на посетата на Москва и Пекинг, туку фактот дека со него не беше во неговиот живот придружничката Јованка Броз, популарната Јока.
Започнаа различни приказни и озборувања, прво со шепотеа. Најинформираните, во близина на Претседателството и на Претседателството на ЦК на државата, се ширеа различни верзии за отсуството на Јованка од спектакуларни погледи. Сепак, сето тоа започна долго пред тоа. Три години претходно, на највисоко политичко раководство на земјата, дијагнозата: Јованка Броз дејствува произволно, ја задржа својата политика, обидувајќи се да го изолира Тито од најблиските соработници. Тито треба да реагира и затоа се одлучи да се формира комисија која ќе ги испита сето тоа. Во Комисијата се Рато Дугоњиќ (претседател), Тодо Куртовиќ, Стеван Дороњски, Фадил Хоџа и тројца генерали Милош Шумоњаa, Џамил Шарац и Иван Кукоч. Во прелистувањето на записниците на голем број состаноци и пренесување на нив во фрагменти, денес може барем делумно да се реконструира атмосфера околу поделениот пар од најпопуларните во историјата на Југославија.
Уште на 7-ти март 1974 година се собралаа влада, партијата и воениот врв на Југославија со само една точка на дневниот ред – Јованка Броз. На отворањето говор имал претседателот на Комисијата:
Рато Дугоњиќ … Ние (Комитетот), дојдовме до заклучок дека тие се изразени од страна на бројни напади врз безбедносната служба, и добимве впечаток дека овие напади од страна на другарката Јованка Броз имаат таков карактер што се загрижувачки за безбедносните служби за на некои други земји .. . Ова, другари, не е возможно редовно, на нормален начин да се решава! Јас не знам што е таа жена! Па, ако таа ги сака сите политички работи кои треба да ги држи во своите раце, но прашањето на Тито како личност, човек … Зошто не лекар? … Што правиме со претседателот и да му помогнеме да најде решение за излез од оваа ситуација … Но, постои нешто што нам никој жив нема да го прости, не само во земјата туку и во светот, ако биде катастрофа со Тито. Тоа е местото каде што сакате да се земе мојата одговорност за себе и членовите на Комисијата … Ве молиме, не готвач во објектот! Знаеш ли што значи тоа? Не! Секој од нас има редовна исхрана …
Стане Доленц: Јас во Караѓорѓево ја прашав пријателката Јованка дали е вистина дека таа рече дека таа и Тито “, пред да падне мртов”, нема да пушти готвач во куќата. И таа е, ве молам, на вториот ден ме праша за тоа кој ми го кажа тоа …
Никола Љубичиќ: Целта на надворешните влијанија и пенетрација во резиденцијата на претседателот на Републиката е да се спречи вршење на сите функции. Со некои од овие ефекти Јованка Броз е идентификувана, бидејќи тоа и е предочено. Врз основа на податоците што ги добива од надвор, таа врши притисок врз претседателот … Примање на поединци од ЈНА на разговори, проценка на она што во внатрешноста се случува со генералите – Не можам да си дозволам ниту пак можам да го прифатам … Затоа, мислам дека тоа е опасно и може да ја скрши командата во Армијата.
Митја РибиЧИЧ … Длабоко сум убеден дека сопругата Јованка, без разлика колку е тешко е за мене како лаик да се каже, таа е тежок пациент. Но, јас не треба да бидам експерт, но да се утврди дека тоа не е нормално и затоа мислам дека решението за лекување на другарка Јованка. Таа никогаш не го зема лекот, таа никогаш не била, нормална жена, гинеколошки прегледана … Ова е ненормална ситуација и тоа е срам дека ние треба да заклучиме.
Стане Доленц: Другари, јас сум длабоко убеден дека, во случај дека нешто се случува со другарот Тито, ние сме виновни …
Едвард Кардељ: Ова ќе биде оружје за оние кои сега го прават она што го прават …
Владимир Бакариж: Да. Да. Оние што го убиваат …
Стане Доленц: Кога ќе Рато и јас разговаравме со другарот Тито, за неговата лична безбедност, сопругата Јованка, ни рече: “те обвинам тебе за здравствената состојба на Тито.” Другарот Тито ја прекина и рече: “Замолчи, Јованка, ти си виновна, ти со твојот став, со притисок на мене!” …
Рато Дугоњиќ: Другарот Тито рече: “Ти ми го труеш живот!”
Стане Доленц: Да! А дугарката Јованка одговори: “Тоа не е вистина, јас те сакам и добро те знам”, а Тито одговорил: “. Ти не знаеш ништо, знам многу добро, тоа е твоја вина” Ние од другарската Јованка ги побаравме да ги врати документи за кои тврди дека ги поседува. Таа рече дека документите не ги дава. Кога Тито рече дека мора да ги даде таа одговори: “Јас не ги давам!” На мојата забелешка дека ако таа нема доверба, тогаш ќе одиме, таа почнала да вика: “Одам да се жртвувам, мене ќе ме жртвувате!” Стрелајте ме! Таа рече дека сите од околината на Тито морале да ја напуштат поради Мишковиќ, а белешка таа одговори: “Сите”
За членовите на оваа комисија, таа рече дека се продадени души и тврди дека поседува документација со која секој може да го уценува и сега е момент “да се биде или да не се биде”, кога ќе се оди во политичка акција и така натаму.
Им укажавме на Ратко и на другарот Тито за ситуацијата во резиденцијата и нејзините недостатоци и му предложи да свика форум и дека тој одлучува за ова прашање. Предлогот е прифатен и од другарот Тито: “. Одлучи, донесете ставови, одржување на состанок” Во ова интервју, на која присуствуваше и сопругата Јованка, Тито рече: ” 40 години, јас сум ја градел оваа партија и нема да дозволам на таков начин да се работи како што Јованка работи. Каде е ова води?”
Рато Дугоњиќ: Другарот Тито рече: “Тие сега сакаш да го урнеш она што јас сум градел 40 години, и за што сум го дале мојот живот!”
Бакариќ Владимир: Јас сум заинтересиран за тоа дали Тито не праша за поддршка да се разведат, или тоа не е безбедно? Бидејќи тој е збор што се користи неколку пати ….
Стане Доленц: Сметам дека другарот Тито рече дека четири или пет пати.
Владимир Бакариќ Јас исто така …
* Тито на Љубичиќ овозможи три мандати
Оваа рунда разговори за првата дама на Југославија е завршена.Донесен е едногласен став дека Комисијата го прифати извештајот и неговите предлози на СКЈ. Притоа, се констатира дека сите членови на Извршниот Бирото со Кардељ, Бакариќ, РибиЧИЧ, Биједиќ и Љубичиќ, оди кај Тито и запознај го со овој разговор и предложија ја одлуката што треба да се направи.
Два дена подоцна, на 9 март 1974 година тој се сретна со Тито во Караѓорѓево.
Јосип Броз: Вие ми го предложивте овој состанок да ме запознае со одлуките и ставовите на Извршното Бирото. Па, тука е да се слушне.
Рато Дугоњиќ: Другарта Јованка зборуваше само со мене, одбивајќи да доаѓат на нашиот разговор и членови на Комисијата. Другар Јованка излезе со серија на многу сериозни обвинувања против безбедносните служби во резиденцијата – тоа е да се следат и слушаат. Во центарот на обвинувањата Иван Мишковиќ. Сепак, референци се насочени кон врвот на Армијата. Таа даде за некои генерали навистина лоши критики. За Мишковиќ, вели дека хрватските националисти му помогнале на движењето Трипалоv … другар Тито, кај другарката Јованка има недоверба кон безбедносните служби и на врвот на Армијата …
Јосип Броз: За мене најдобаро, јас знам …. Што!
Стане Доланц: Што се однесува до оние документи за кои другар Јованка тврди дека го има. Вие, другарот Тито, знаете сте разговарале со неа. Вие бевте присутни кога таа рече дека не ги дава.
Јосип Броз: Јас ја прашав, но и мене не ми ги дава. Јас реков, “Дај ми, Те молам, документите што ги имаш.” Нема!
Стане Доленц: другарот Тито, бараме од вас, ако ги прифати овие предлози, ние ги реализира.
Јосип Броз: Се согласувам. И тоа, како е можно поскоро!
Ова “што е можно поскоро”, очигледно не оди лесно. Една година подоцна, во февруари 1975 година, додека Тито беше во Игало, во Которскиот залив се најдоа заменик-претседател на Југославија Петар Стамболиќ, секретар на Извршниот биро на Претседателството на СКЈ Стане Доленц, претседател на југословенската влада Џемал Биједиќ министерот за одбрана Никола Љубичиќ. Со помош на Едвард Кардељ, Тито од резиденции во Игало го однел во “Галеб”, кој бил укотвен во Кумбор, со цел да го убеди дека со Јованка животот му е во опасност. Сè што се пресметува на таков начин што тие веруваат дека неговиот живот со Јованка виси на конец, а со цел да го убеди во тоа, тие со себе го понеле и професор Богдан Брецељ, Титовиот личен лекар, и генерал Марк Рапа, Титовиот шеф на обезбедувањето. Првиот е потребата да се потврди дека Јованка се наоѓа во нервно безредие, кои се можни и сосема неконтролирано однесување, а другата во нејзината чанта дека таа има мал пиштол за појава на психолошка криза може да се користи против Тито.
Овие аргументи беа успешни. Тито е се помалку време во Ужице, и на познатата азиски турнеја, кога тие се дефинитивно одвоени.
Како да се изолира Тита
На состанокот на државниот врв на СФРЈ за односот на Тито и Јованка Едвард Кардељ рече: – Како и со очигледно нејзината љубов за оваа болест, се плашам дека тоа ќе се даде на некои неконтролирани реакции, кои сега се тешко да се предвиди. Тито, секако, може да го комплицира животот, дури и повеќе. Можеби тоа ќе биде добро да се види она што го кажал Тито, а во најлош случај, да се сугерира дека тој некако изолиран од неа. Но, Тито се плаши од скандалот. На патот, неколку пати изјави дека ќе бидат одвоени од неа, но мислам дека тој се плаши од скандалот.