Зошто “понижените и навредените” тргнуваат против сопствените интереси? Зошто се бунтуваат против идеите за мир, отворени граници, слобода, толеранција, еднаквост? За гневот против елитите пишуваат неколку германски медиуми-пренесува DW.
“Кога се гледа во политиката и во јавното мислење, многу граѓани доживуваат потиснато чувство дека настанува некаква широка коалиција, некаква” елитократија “- и тоа е разбирливо” – пишува Јохен Битнер во “Ди Цајт”. Авторот потсетува дека 39% од Германците делумно ја прифаќаат формулацијата “печатот лаже”, а цели 46 отсто го поддржуваат тврдењето: “Политичарите немаат абер, јас би се справил подобро од нив.” И во САД на Доналд Трамп воопшто не му гајле за мислењето на медиумите – едноставно затоа неговите обожаватели сметаат дека секоја критика од страна на мејнстрим-новинарството е дополнителен комплимент за кандидатот, пишува Битнер.
“Десната интернационала”
Во друга широка уредничка статија на “Ди Цајт” авторите изразуваат слична перцепција: “некоректна сугестија дека интелектуалните елити го предале народот, предизвикува и недовербата кон утврдените медиуми. Тие, станаа сервисен персонал на корумпираните елити. “Во истата статија под наслов” Десната интернационала “, се анализира растот на политичари како Виктор Орбан, Марин Ле Пен или Герт Вилдерс:” Тие ја стави својата земја над сите други земји и нагласија непогрешлива уникатност на сопствената култура и историја.
Колку и да е парадоксално, сепак тие го сакаат истото. Не сакаат да прифатат бегалци од Африка и од Блискиот Исток во Европа. Се плашат воопшто од сите дојденци. Се плашата од патишта на либералното општество кое, според нив, дискутира премногу долго пред да донесе одлука. Не ги прифаќаат еко-идеите и феминизмот, се прогласуваат против сите прогресивни достигнувања на 1970-те и 1980-те години. Бараат референдуми, доживуваат огромна недоверба кон исламот, обожуваат силната држава која добро ќе ги чува границите и сурово ќе ги казнува криминалците, сакаат да го обноват идеалот на традиционалното семејство – татко, мајка, дете. Односно, станува збор за редот на минатото време. Копнежот по овој ред е толку силен што многумина десни популисти паѓаат во тешката заблуда дека една национално влада само така може да се повлече од глобализацијата. ”
Не се само тие криви, виновни сме и ние, индиректно му се противи Елизабет Ретер во голем есеј под наслов “Нашата ароганција”, објавено исто во “Ди Цајт”. Овде нудиме неколку пасуси од овој есеј што меша со прст во раната:
“Непријатно вистина гласи: ние сме класното општество, во кое едни водат, другите го следат. И кога се потсмеваме на Трамп и неговата Мелани, ние ќе ги пронајдеме не нив, туку самите себе. Но кои сме ние? Ние сме оние кои водиме. Ние сме новата либерална елита. (…)
Неприкосновена доминација
Нашите методи се исти како методите на сите елити насекаде во светот: ние одредуваме што значи “добар вкус”, што е добро, а што не е, ние ги презираме оние кои не се придржуваат до нашите правила. Ние ги одржуваме затворени своите кругови. Ние едвај не лично сме ја смислиле толеранцијата и поради тоа денес имаме право да ја дефинираме. На крајот се добива дека единствено ние сме прави и тоа ни обезбедува неприкосновена доминација. Да, ние направивме многу добрини за светот – праведност и слобода за жените, за мигрантите, за инвалидите за хомосексуалните, сето тоа се нашите традиции. Но не ги заменивме класите. Ние само се искачивме до врвот на класното општество – и сега одеднаш ни се чини дека портите се отвориле. (…)
Да се чувствуваш влијателен и да се плашиш сеуште не значи дека имаш политичка позиција. Паметно е да се водиш од чувствата, пишуваат денес мнозина по повод Брекситот чии приврзаници гласаа против сопствените интереси; или пак мислејќи на следбениците на Трамп, кои воопшто не се стресуваат од неговите приказни – дали кандидатот вели дека треба да излезат од НАТО или пак дека Париз е германски град. Пред осум години Сара Пејлин влезе како куриозитет во политичката историја. Токму таа беше предвесник на феноменот “Трамп”. Глупичка сум малку, но што? Таа имаше огромен успех, токму затоа беше олицетворение на необразованоста и недостатокот на здрав разум.
Кој одлучува што е разумно?
Но, што значи “разум”? Ние, класата на “граѓаните на светот”, сметаме дека нашите ставови секогаш ги следат принципите на трезвено размислување. Но да ги земеме противниците на генетски изменетите производи меѓу нас. Тие не можат секогаш да кажат зошто се против – тоа кај нив е само некакво чувство. Па сакаат да примаат храна, која е некако чиста и здрава, тоа е. Или пак приврзаниците на ЕУ, дел од кои исто така не можат да објаснат што точно им е најубавото.
Бидејќи, се разбира, станува збор за идентитет, за она прилично лизгаво чувство кое тешко се опишува. Така што секогаш е многу полесно да се сака ЕУ, кога си бил во секоја (интересна) европска престолнина и насекаде знаеш некоја симпатична, мала таверна, каде можеш да си избереш од менито шише добро, одлично вино по ниска цена.
Односно, со неразумността тежнееме да си простиме на самите себе, но не и на другите. А сепак: кој одлучува што е разумно? Кој проценил дали едни стравувања се оправдани или не? И уште: што толку неразумно има во тоа да внесеш во Белата куќа или во Елисејската палата човек со кого ќе се идентификуваш?
Понижувања и падови долго време отсуствуваат од политичкиот живот, додека најпосле гневот порасна. Францускиот социолог Дидие Ерибон пишува дека некогашната работничка класа во Франција од почетокот е поставена расистички и хомофобично, но денес гласа кон десниот “Национален фронт” не толку поради таа причина, колку затоа што социјалистичката влада веќе не сака да има ништо со неа. (…)
Најголемата слабост
Суштинска трагедија е дека гласот на изоставените се слуша само со помош на расистите и авторитаристите. Но ние сами го претворивме сопствениот космополитизам во алатка за разграничување. Ние никогаш не ја пропуштаме можноста да ја нагласиме својата супериорност: еве колку сме поинтелегентни, со смисла за хумор, предвидливост. Ние практикуваме го делиме исфрлањето на ѓубрето, нашата граматика е перфектна. Можеби нашата ароганција звучи само во ваков полутон, но веќе е време да почнеме и сами да ги слушаме. Бидејќи изоставените и паднатите одамна ги чуле. И на политичарите со апсолутистичкото размислување им е многу лесно да ги прогласат нашата љубов кон слободата и нашето чувство за одговорност за било какви луксузни мечтите кои само малкумина можат да си ги дозволат. Толеранцијата – тоа е идеологијата на овие властодршци, велат тие и ни покажуваат. Таквото тврдење е неточно и манипулативно, но тоа ја покажува нашата најголема слабост. “