Кум на паневропската државност Метерних своевремено се пошегува дека Балканот почнуваат едвај надвор од тврдините на Виена. Во ЕУ на 27-те земји членки, Балканот е насекаде. Европската унија би можела секогаш да биде уредно поделена на регионални блокови кои во поголемиот дел, извршуваат заедничка агенда, без разлика дали северната групата околу Германија или земјите од јужниот “Клуб Мед”, на чело со Франција.
Тоа се промени неодамна, откако виорот од економски и политички кризи ја снајде ЕУ и ја измеша Азбучната супа од подгрупи, со истомислечки престолнини, барајќи јасилата во бројките. Сега Brexit го забрза овој тренд, додека земјите бараат сојузници пред претстојните дебати за иднината на ЕУ.
Овој месец Атина беше домаќин на првото собирање на “EUMed” (Грција, Франција, Италија, Португалија, Шпанија, Кипар и Малта), одбележана со корисничко лого и семејни фотографии. Целта на групата е да се изгради преграда против предводена од Берлин алијанса на давачи на при кои тие обвинуваат за хроничната економска стагнација на југот.
Во меѓувреме во Централна Европа оживеа одамна заспаната Вишеградската четворка, обединета за отпор против обидите на Брисел да ги принуди да прифатат бегалци. Австрија, една од најпогодените од приливот, создаде своја унија. Оваа група се состои од Германија, Грција и неколку земји-кандидатки од Балканот, и е поставена да се сретне во Виена овој викенд. Тие избраа совршено место – поранешниот кабинетот на канцеларката на Клеменс фон Метерних.
Никогаш не било полесно наоѓање на консензус во состојбите во речиси 30 држави од ЕУ. Во времиња на стабилност е лесно разликите да бидат запоставени. При последното поделба пукнатините во институционалната архитектура на ЕУ беа зголемени поради недостатокот на сигурен водич. Слично на бунтовнички армии, членките едноставно ги игнорираат напорите на Брисел да наметне дисциплина во области како политиката за бегалското прашање.
“Ова е навистина симптом на подлабок проблем во ЕУ”, рече Торстен Бенер, директор на Институтот за глобална јавна политика во Берлин. “Има многу малку места каде што има широка основа на разбирање. Ова очигледно е опасно за европскиот проект.”
Самите блокови може да биде толку фрагментирани, што е и ЕУ. Ако земјите од Вишеградската група делат заедничка омраза кон муслиманите, но нивните мислења сепак се разликуваат кога станува збор за прашања како што се Русија и регионалната безбедност. Некои групи, како екстравагантниот Вајмарската триаголник меѓу Франција, Германија и Полска исчезнува целосно, кога се менуваат внатрешните приоритети и конфигурации.
Има исто така и постојано поместување на сојузите, во зависност од предметот. Германија, Италија и Грција може и да пејат во еден глас химни на политиката кон бегалците, но кога станува збор за економија, тие дури и не делат истата религија. Ако групи како Вишеградската или новоформираната EUMed беа ги координирале политиките и поддржуваа заеднички иницијативи во голем број на економски и политички сфери, како и во областа на безбедноста, содејството на ЕУ требаше да биде импресивно.
А сега тие се на светлосни години оддалеченост од постигнување на таков консензус. Да не зборуваме за еврото. Иако групите кои се формираа во последно време, да пророкуваат високи политички цели, главниот ефект од нив е блокирање на активностите во клучните сфери. Наместо свежи решенија, она што се случува е малку повеќе од блокирање малцинство и понатамошен застој, како што покажаа и бегалската криза, и рамнодушната стратегијата на Европа за заживување на економијата.
Вистинското прашање е каде води зголемената пукнатин во Европа. Brexit им овозможи на земјите да ги дефинираат позициите пред онаа што ветува да стане важна, можеби дури и одлучувачка дебата за иднината на ЕУ. “Сите гледаме кон Лондон, но големото прашање е што ќе направи остатокот од Европа, бидејќи тие ќе ја решаваат иднината”, рече Јан Техау, директор на Форумот Ричард Холбрук во Американската академија во Берлин.
Опасноста е дека зголемената поделба ќе ја задуши оваа дебата, пред да започне.
Овој проблем беше очигледен на самитот минатата недела во Братислава. На канцеларката на Германија Меркел и требаа недели дипломатски шатлови, за да се изгради консензус околу главно униформната листа од иницијативи, како што е испраќање на повеќе гранични службеници во Бугарија. Она што требаше да биде можност зада покажува убава слика за продолженото единството на Европа, иако се случи Brexit, конечно постигна контраефект, кога италијанскиот лидер Матео Рензо го напушти редот и го критикуваше резултатот. Тоа, против кое Европа мора да се соочи во наредните месеци, е доста посложено отколку прашањата за бегалските квоти и граничната контрола. Иако е малку разговарано овие денови, еврото останува слон во продавница за стакло. Благодарение на Европската централна банка кризата на еврото оди кон простување. Но скриените опасности, структурните недостатоци во областа на архитектурата на еврозоната, кои доведоа до кризата, остануваат. Нередот во банкарскиот сектор на Италија е само последниот потсетник на опасностите кои се кријат.
Единствениот можен начин за решавање на проблемот еднаш и засекогаш би бил земјите членки да се откажат од повеќе суверенитет, на пример, преку усвојувањето на построг фискален надзор во замена за издавање на заеднички долг. Балканизирана Европа нема да успее да го пречека таков предизвик. “Еврото е голема работа што може да расипе сé”, рече Техау. / БГНЕС
……………….
Метју Карнитшинг “Политико”