Во неделата Молдавците ќе застанат пред гласачките кутии за да гласаат за претседател. На изборите едни против други ќе се соочат приврзаниците на идејата за поблиски врски со Русија и оние кои инсистираат на интеграција со Европската унија.
Изборните плакати на деветмината кандидати, залепени во главниот град Кишинев и покрај автопатите, потсетуваат дека за првпат од 1997 година шефот на државата ќе биде избран со општонародно гласање.
Но во оваа поранешна советска република, тоне во длабока политичка криза откако во 2015 година излезе на виделина спектакуларна банкарска измама, изборот меѓу Истокот и Западот не е неминовен заклучок.
Склучување на договор за асоцијација со ЕУ во 2014 година не помогна за решавање на дилемата. Овој чекор ја налути Москва, која веднаш воведе ембарго на увоз на овошје и месо од Молдавија и така го казни локалното население кое живее претежно од земјоделството.
Разочарување
Во 2009 година “довербата на луѓето кон ЕУ и гласовите за европски пат на развој достигне 70 отсто”, но следуваше пад, признава за АФП шефот на мисијата на ЕУ во Молдавија Пирка Тапиола.
Причина според него е разочарувањето, предизвикано од “ред влади кои се претставуваа за проевропски”, но не ги направија ветените реформи.
Сместена меѓу Романија и Украина, Молдавија е меѓу најсиромашните земји во Европа – според податоците на Светската банка 41 отсто од населението живеат со 5 долари на ден.
Во очите на многу локални жители, постепеното отворање на европскиот пазар за молдавски стоки – во последните две години извозот за ЕУ порасна на 2 милијарди евра – не ја компензира загубата на големиот руски пазар.
“Што добивме од Европа? Ништо”, вели пред повеќе од рускојазичните симпатизери 41-годишниот водач на Партијата на социјалистите Игор Додо, фаворит за претстојниот прв изборен круг.
Поранешен министер за економија во комунистичка влада, тој ветува “да воспостави стратегиско партнерство со Русија” и да работи “за укинување на економската дел од договорот за асоцијација со ЕУ”.
“Не сум против ЕУ”, вели тој одредба за АФП. Според него, “во интерес на Молдавија” е да ги спроведе реформите барани од Брисел, особено во сферата на правдата.
Додо сепак обвинува Западот дека “подлегнаа на уцена на едно олигархиска влада, која зборува за некоја руска закана”.
Фаворитот број два во претседателската трка, 44-годишната Маја Санду – кандидат на десноцентристичката опозиција, ветува за возврат “Европска Молдавија”.
“Упатуваме повик за евроинтеграции, бидејќи гледаме во ЕУ вистинска демократија и просперитетна за сите кои работат”, вели Санду за АФП.
Некогаш министер за образование, работела и во Светската банка, таа додава дека Кишињев ќе треба да ги убеди “Молдавците и европските партнери во својата искреност”, пред да предложи датум за пристапување кон заедницата.
Да се стави ред во земјата
Анкетите покажуваат дека самите Молдавци се поделени горе-долу на две групи – едните инсистираат да продолжи приближувањето со Европа, другите сонуваат за вклучување во царинската унија, создаден од Русија, Белорусија и Казахстан.
“Молдавија треба да биде дел од ЕУ, но пред тоа ќе треба да ставиме ред во земјата”, смета 66-годишниот Михаи Скутелник. Раскажува дека живеел “, како во волшебна бајка”, работејќи по објектите во Франција.
А 67-годишниот пензионер Јон Бадиј не ја крие носталгијата по комунистичкиот режим: “Подобро да одржуваме тесни врски со Русија, бидејќи Европа нема потреба од нашите стоки”.
“Психолошки сме поблиски до Русите, рускиот јазик беше насекаде околу нас, како кога бевме деца”, забележува 37-годишниот Владимир, работник од северниот град Дрокија.
Романскиот е мајчин јазик за повеќето жители на Молдавија, која некогаш била дел од Романија, но официјален јазик долго време бил рускиот.
“Да зборуваме за проруски и проевропски” настроени луѓе ќе значи “вештачки да го поларизираме” општеството, смета сепак Пирка Тапиола.
“Полесно е да се повикаме на геополитички фактори, наместо да зборуваме за вистински важните работи: на пример какви реформи се неопходни, што да се прави со судството, како да се води борба против корупцијата”, истакнува тој.