“Демократијата е во криза. Дури и во САД, водечката демократска држава во светот, избраа за претседател мајстор на измамата, кој може да стане диктатор.”
Ова го вели американскиот милијардер и филантроп Џорџ Сорос во коментар за мрежата Project Syndicate, објавен во средата
“Иако го ублажи тонот по неговиот избор, тој не промени ништо во своето однесување, ниту со своите советници. Кабинетот му е составен од некомпетентни екстремисти и пензионирани генерали”, вели тој во текстот под наслов: “Отворено општество има потреба од заштита”.
Според Сорос благодарение на Уставот на институциите на Трамп нема да им биде дозволено да стане авторитарен владетел, но сепак неговиот мандат ќе ја врати назад каузата за демократијата во целиот свет.
“Во блиска иднина САД ќе се занимаваат исклучително многу со внатрешни борби и намерно малцинства ќе страдаат. САД нема да се способни да ги штитат и да ЈА шират демократијата во светот”, прогнозира тој.
Во својот коментар Сорос предвидува уште дека во името на успехот на сопствената администрација Трамп ќе ГИ жртвува американски принципи и ќе го омекне тонот кон диктаторите во странство.
“Ова ќе им овозможи на некои од нив да се зближат со САД и други земји и да продолжуваат со управувањето без некој да им се меша. Трамп сака да прави договори наместо да се бранат принципи. За жал, тоа е популарно меѓу гласачите”.
Во ноември Сорос вети да вложи 10 милиони долари во борбата против говорот на омразата и предизвикани од неа злосторства, делумно поврзувани и со “подбуцнувачката реторика” на Трамп. “Сигурно тоа се одрази на резултатите од кампањата и пукаше со уште поголема сила по неа”, вели тој во својот коментар.
На почетокот на текстот тој потсетува кој е и какви принципи брани: “Јас сум 86-годишен унгарски Евреин, кој станал американски државјанин по крајот на Втората светска војна. Научив од мал колку е важно каков политички режим ќе земе врв. (…) во 1947г. избегав од Унгарија, која веќе беше под власта на комунистите. Како студент во London School of Economics бев под влијание на филозофот Карл Попер и развивме сопствена филозофија заснована на два принципа – правење на грешки и двонасочна врска меѓу причина и последици.
Почнав да правам разлика помеѓу два типа политички режими – оние во кои луѓето избираат своите лидери и од нив се очекува да се грижат за интересите на електоратот, и оние во кои владетелите обидуваат да манипулираат со луѓето, за да им служи на своите интереси. Под влијание на Попер ги нареков овие општества “отворени” и “затворени”.
Сорос вели дека ова е силно поедноставена класификација и во реалноста има многу нијанси и варииции – од добро функционирање имодели до пропаднати држави.
“Сметам дека актуелниот момент во историјата е многу болен”, пишува тој во својот коментар. “Отворените општества се во криза и ралични форми на затворени општества – од фашистички диктатури до мафијашки држави – се во пораст. Како се случи тоа? Единственото објаснување што откривам е дека избраните водачи не одговорија на легитимните очекувања и аспирации на избирачите. Овој неуспех го натера електоратот да се разочара од доминантните верзии на демократија и капитализам. Едноставно кажано, многумина сметаат дека елитите ја украле демократијата”.
Сорос го критикува и начинот на кој се развила глобализацијата. Според него по колапсот на СССР пред четврт век, адвокатите на глобализацијата станаа препознатливи по основниот процес со тврдењето дека таа го зголемува вкупното богатство на планетата и принципот дека правење сепак на некој начин се компензира со губитници.
“Како тврдење е погрешно, бидејќи го занемарува фактот дека победниците ретко (или дури никогаш) компензираат губитници. Но потенцијалните профитабилни личности потрошија доволно пари да заговараат овој аргумент, за да се стави тој на крајот.”
Финансиерот смета дека глобализацијата ја зголемила нееднаквоста и кај сиромашните, и во богатите држави. Во развиениот свет придобивките се главно кај големите сопственици на финансискиот капитал, кои сочинуваат помалку од 1% од населението. “И противниците на демократијата користеа во својата поза најмногу отсуство на политики за распределба (на богатството).”
Сорос обрнува поглед и кон ЕУ, каде според него по финансискиот крах од 2008г. “Нешто многу лошо се збуни” и доброволното здружување меѓу еднакви стана однос – ниту доброволни ниту еднакви – меѓу кредитори и задолжени.
“Германија стана хегемон во Европа, но не ги исполни задалженијата на успешните чија хегемонија – се гледа подалеку од тесните интереси. Споредете со однесувањето на САД по Втората светска војна и на Германија по крахот од 2008г – Америка започна план Маршал”, кој доведе до развојот на ЕУ; но Германија наметне програми за ограничување на трошоците кои им служат на сопствените интереси. ”
Особено сум загрижен за судбината на ЕУ, која е во опасност да падне под влијание на рускиот претседател Владимир Путин со неговата концепт за управување, кој не може да се помири со оваа за отвореното општество, се вели уште во коментарите. “Путин не е пасивен профилиран од последните настани – тој работи напорно за да се случат. Тој ја познава слабоста на режимот: може да експлоатира природните ресурси, но не може да генерира економски раст. Се почувствува загрозен од” обоените револуции “во Грузија , Украина и на други места и прво обиде да ги контролира социјалните медиуми, а потоа со брилијантен потег го искористи бизнис моделот на социјалните мрежи, за да сее дезинформации и лажни вести, да дезориентирани гласачи и да ги дестабилизира демократии. Еве на тој начин тој помогна за избирање на Трамп. ”
Истото може да се случи во 2017г. на изборите во Холандија, Германија и Италија. “Во Франција двајцата водечки кандидати се блиски со Путин и сакаат да му угодат. Ако некој од нив победи, доминацијата на Европа од Путин ќе биде завршена.”