По 25 години на чело на сопствена фирма за производство на машини во Чешка Владимир Јехличка и неговите бизнис партнери одлучуваат дека е дојден вистинскиот момент да се повлечат.
Но, бидејќи дека првата генерација претприемачи го започнале бизнис по крајот на комунизмот, се приближува возраста за пензионирање, Јехличка и неговите соработници се соочуваат со се повеќе заеднички проблем.
Нивните деца немале желба да го преземат бизнисот, a во исто време четворицата партнери не сакале да го продадат делото на својот живот на оној кој едноставно ќе даде најмногу пари. Да обезбедат иднината на фирмата било исто толку важно како и цената.
На крајот нашле соодветен купувач за STS Олбрамовице. Во фирмата работат 90 лица, кои произведуваат хранилки за добиток и други земјоделски машини. Продажбата се остварила во јануари. Преносот на сопственоста на семејни бизниси е дел од бизнис, кој се практикува од долго време во Западна Европа, а во поранешните комунистички земји како Чешка е нов и расте брзо.
“Се решивме на продажба по долги флуктуации”, вели 63-годишниот Јехличка. “Интересите на нашите деца се многу различни, тие немаа желба да преземат управувањето на фирмата”.
“Главниот критериум кога го избиравме идниот сопственик, беше да се преземе обврска да одржува производството и работни места”, коментира тој за “Ројтерс”.
Четирите децении комунизам во голема мера ги уништија законските приватни претпријатија во земјата и во соседните држави како Унгарија, Словачка и Полска. По 1989 година началниците или вработените често се здружуваат за да купат банкротираните државни претпријатија, а други започнувале бизнис од никаде.
Четвртина век подоцна многу од овие сопственици сакаат да го продадат најпрофитабилните фирми. Некои ги пренесуваат на роднини. Повеќето сепак бараат други опции, вклучувајќи преку откуп од надворешен менаџмент или продажба и така создаваат можности за инвеститорите.
Во моментов продажбата на семејни фирми добива широк популарност. Консултанти од KPMG коментираат дека се одговорни за 30-40% од чешките бизнис фирми како за последните две години сумите по трансакциите изнесува меѓу 20 и 60 милиони евра.
Поради малата берза во земјата и евтини финансирања на превземања директните продажби се претпочита над берзата.
Овој тренд најверојатно ќе се засили и во Словачка. “Тоа е транзиција од првата генерација основачи кон втората. Во неколку фирми тој веќе се случува во повеќето претстои да се случи во иднина”, смета Марио Фондати, партнер во Братислава во консултантската фирма Amrop.
Добар купувач
Фирмата на Јехличка се наоѓа во малиот град Олбрамовице на околу 50 километри од Прага. Годишна нејзината продажба изнесуваат 5 милиони евра, а оперативната добивка (EBITDA) се доближува до половина милион евра. Јехличка смета дека нашол соодветен купувач во лицето на SkyLimit Industry.
SkyLimit е нов чешки инвестиционен фонд. Тој работи со компании за производство на машини со годишна продажба од 500 милиони круни (20 милиони долари), при што се врши промена на генерациите. SkyLimit вработувања и друг фонд, RSJ Investments SICAV, за помал партнер во купувањето на STS Olbramovice.
SkyLimit сака да го задржи својот удел за долг рок и да дејствува повеќе како стратешки инвеститор, помагајќи им на менаџерите на компанијата во процесот на важни одлуки.
STS е првата трансакција и планира околу две-три купувања на година со цел да се создаде група на производствени фирми.
Михал Бакајса, кој е член на одборот, коментира з”Ројтерс” дека целта му е да ги увери продавачите во иднината на нивниот бизнис и да се осигура дека има управители, кои ќе останат и кај новите сопственици.
“Многу компании ги отфрлаат класичните финансиски инвеститори, тие се плашат што ќе се случи со нив. Еден дел се наоѓаат во мали градови, каде сите се познаваат, сопствениците вработените луѓе за долг период на време, често тие се и пријатели”, вели Бакајса. “Ние гледаме компании кои имаат во одреден степен без функционален менаџмент, каде успехот или неуспехот на компанијата не зависат директно од сопственикот”.
Петр Кржиш, директор во консултантската фирма EY во Прага, коментира дека на чешкиот пазар во изминатата година биле реализирани 310 трансакции по спојувања и превземања во споредба со 185 во 2015 година
Според студија на Чешката асоцијација за мали и средни претпријатија, спроведено меѓу 400 семејни компании, 60% од нив би го разгледале евентуалната продажба, ако се појави атрактивна понуда.
Минатата година фондот, управуван од Genesis Capital, купи 75% во Quinta-Analytica, фирма која обезбедува анализи и студии на медицинскиот пазар. Genesis купи дела на тројца од вкупно петмина сопственици, кои сакаа да заминат по 20 години во бизнисот.
“(Промената на генерациите) создава важен и голем дел од трансакциите за нас”, вели Јан Таубер, управен партнер во Genesis Capital. “Можеме да понудиме создавање на структури кои овозможуваат на сопствениците да се повлечат постепено”.
Минатата година Genesis ја продаде AZ Klima, снабдувач на климатизација и ладење системи, заедно со основачот на фирмата ИРИ Цизек кој се уште држи 30% удел. Купување на AZ Klima од чешката енергетска компанија CEZ стави крај на пет години пренос на сопственоста – од Цизек и неговиот партнер, кои заедно ја основале фирмата на почетокот на 90-тите години, во финансискиот инвеститор Genesis до стратешкиот купувач CEZ.
Трка на печатење на пари
Некои претприемачи не сакаат да ги инвестираат своите пари надвор од компаниите кои го основале кога слободните девизни политики на Федералните резерви на САД, Европската централна банка и Чешката национална банка не дозволуваа да се направат добри добивки.
Збинек Фроли, на 63 години, ја формира компанија Linet во 1990 година. Сега во фирмата работат 900 лица, кои произведуваат болнички кревети за над 100 земји. Тој го префрлил секојдневниот бизнис на извршен директор и размислува што да прави понатаму, но не планира да го продаде својот 33-процентен удел засега.
Една од причините е дека најдобар начин за управување со парите, според него, е да ги инвестира во свој бизнис.
“Ќе мора да одлучи што да прави со парите во момент кога Чешката народна банка, ЕЦБ и ФЕД Ќе печатат пари, како да се трка и секој гледа каде да инвестира”, коментира тој.
Други, како Далибор Дедек, бараат филантропско решение. Во 1990 година 59-годишниот Дедек создава групата Jablotron за производство на домашни алармни системи и друга електроника. Минатата година тој продаде 40% удел во фирмата во која работат 600 лица, на Извршниот директор Мирослав Јаролим. Дедек планира да донира останатите на добротворна организација, наместо да ги даде на своите деца.
“Сакам мојот удел да биде вложен во фондацијата или институција која нема да умре со мене”, вели тој за “Ројтерс”. “Не сум ја создал фирмата за семејството. Не сакам да ги казнувам децата како ги принудуваат да решаваат моите финансиски проблеми”.