По речиси една деценија на криза оптимизмот се врати. Европејцитеја вратија својата вера да се придржуваат заедно за да се справи со глобалните и јавни предизвици. Многу луѓе велат дека обновените оптимизам е одговор на она што се случи надвор од Ламанш и од другата страна на Атлантикот.
Ако некој се чудеше до што води излегувањето од Европа или слабеењето на многостраноста, сега е јасно за секој – од зголемената инвестициска несигурност до досега непознатиот степен на поделба во општеството, до потенцијалното политичко намалувањето за земјите на кои досега му се восхитуваат во светот како на фарови на демократијата и слободата. Но постојат барем уште два други фактори кои исто така се од клучно значење за враќање на довербата во европскиот проект.
Прво, ЕУ ги поправа економските моменти. Еврозоната и проширената ЕУ неодамна го забележаа своето највисоко вработување. Инвестициите одат нагоре, а растот се очекува да биде два пати побрз од оној на САД.
Второ, политичките лидери во Европа убедено стојат зад демократијата, реформите и Европа – наместо да дадат основа за популизам – и беа поддржани од прогресивни проевропски локални движења, како “Пулсот на Европа”.
Споредба сликата со септември 2016 година и разликата не може да биде посветла. Тогаш беше само три месеци по судбоносни гласање на Велика Британија да ја напушти ЕУ. Иако со таков удар , претседателот на Европската комисија, Жан-Клод Јункер одлучи да објави дека Брисел ќе ја објави Белата книга за иднината на Европа, во која се наведува како ЕУ може да се промени. Тоа беше дрска постапка, која многумина ја сметаа за осудена и да пропадне, бидејќи континентот се наоѓаше во надолна спирала.
Но, кога Белата книга беше објавена во март 2017 година – дена пред Велика Британија да започне го Брекзит со активирањето на член 50 – вниманието на остатокот од континентот се префрли на градење на заедничка иднина. Затоа Белата книга беше наречена “раѓање на сведоштво” на ЕУ-27.
Веќе има силно чувство дека Европејците – откако ја виделе алтернативата – се подготвени да инвестираат во вкупниот проект. Тие сфаќаат дека распадот, либералната демократија и популизмот се длабоко опасни за нашите демократски традиции – слободата и толеранцијата, на педантната изградба со децении што, понекогаш, се зема здраво за готово. Со зајакнувањето на обновата и исчекор на популизмот, засега Европа треба да се искористи максимално во нашата нова надеж. Најлошото нешто кога се враќа довербата е да одлагам и да не менуваме ништо – а ние треба се да промениме. Упатувањата на Брекзит или Трамп може да ни донесат повторно чувство на припадност, но долгорочно Европа може да просперира само врз основа на свежа виталност и легитимитетот на свој проект.
Точно каде е местото на Белата книга. Таа има два дела, кои се подеднакво важни. Едната опфаќа долгорочните трендови кои го обликуваат иднината на Европа, како технолошка промена, миграција и нови безбедносни закани. Другата презентира пет можни патишта за Европа помеѓу денес и 2025 година Белата книга е дополнета и од голем број документи за “Одраз” за критични прашања кои влијаат на иднината на Европа – социјалната димензија, глобализацијата, одбрана, еврото и финансии на ЕУ. За разлика од минатото, Комисијата не посочи кој од петте сценариото е нејзиниот склоп на политички план. Ова не е само поради изборите кои се одржуваат во многу европски земји, но и за тоа Комисијата да разбира дека таков основен политички избор не треба да биде подучуван или решен да биде поставен зад затворени врати. Ниту, пак, Комисијата треба да претендира за монопол на мудроста за тоа, што е најдобриот пат напред. Наместо тоа е потребен дебата во целата ЕУ, кој треба да ангажира граѓаните по нови начини и да се осигура дека нивниот глас е важен.
Јасно е дека постојат различни можни дестинации за Европа во 2025 година и затоа е важно секој избор, како и компромисите , да бидат широко дискутирани и разбрани подобро. И всушност работата со пет можни сценарија ни помогна да ја преместиме дебатата далеку од поедноставените аргументи на минатото – без разлика дали станува збор “за” или “против”, “повеќе” или “помалку” Европа.
Наместо тоа, разгледувањето на голем број на можни идни варијанти ни даде повеќе суптилен речник, за да разговараат за она што сакаат да го постигнат заедно или одделно ЕУ-27 во наредните години.
Се разбира, размисата вреди напор само ако конечно се преведува во конкретни решенија и моментот кој се приближува. Комисијата не е обврзана да го прејудицира изборот кој ќе го направат политичките лидери на Европа, или оној кој ќе ги поддржат нивните земји. Но, Комисијата може подобро да информира за овие решенија. Ќе претставиме по неутрален начин подетални верзии на петте сценариа на ЕУ со специфични насоки за тоа што значи секој и како тие можат да бидат постигнати. Ќе ја претставиме исто и агенда за тоа како Европа може подобро да предвиди долгорочни предизвици, наместо да реагира на кризи кои би можеле и треба да бидат предвидени, како финансиската криза или предизвиците во областа на безбедноста.
Жан-Клод Јункер ќе го користи следнаиотговор за состојбата на Унијата во септември, за да претстави дополнителни иницијативи во согласност со Белата книга. Тоа ќе се случи, ако се знае дека за ЕУ се стреми кон “вообичаените активности”, и би било длабоко погрешно разбирањето на јавното расположение, да не зборуваме за лошата слава за самата ЕУ. Наместо тоа треба да се насочиме кон информираност, ориентирана кон иднината јавна дебата за иднината во цела ЕУ, која треба да покаже не само дека демократијата ни е здрава, но и да ги изгони демоните на поделбите и популизмот. Комисијата има право да преземе иницијатива за ова прашање и има намера да ја искористи.
————————————————- ———–
Автори на коментарот во весникот “Индипендент” се шефот и заменик-шефот на Европскиот центар за политичка стратегија Ен Метлер и Павле Швиебода.