Со изглед на рагбист, но со завидна академска кариера, остар јазик и рустикален стил на облекување грчкиот министер за финансии Јанис Варуфакис се издвојува во владата на СИРИЗА. Премиерот Алексис Ципрас, сепак не го вклучи во делегацијата за Берлин, каде што во понеделникот разговараше со Ангела Меркел. Варуфакис го одложи и го планира за вторник учество во конференција во Лондон. Во Атина почнаа да се прашуваат дали не е дојдено времето да ја извади од џебот оставката која стоела таму од неговиот прв ден во кабинетот. Но и дали не е маневар во пазарење со кредиторите по огромниот долг и реформите во земјата.
Варуфакис е специјалист во теорија на игрите и велат дека бил меѓу најдобрите во светот.
Оваа дисциплина ги изучува моделите и донесувањето одлуки при конфликтни ситуации. Некомплицирано теоријата може да биде објаснета со следниов пример – двајца возачи се насочуваат еден против друг кон мост со една лента за движење. Секој од нив знае дека ако попушти прв, ќе отстапи патот. Но ако никој не го направи тоа, ќе се дојде до катастрофа. И секој се надева дека ќе го уплаши другиот и не отстапува.
Варуфакис е бунтовник и тешко отстапува уште од мал. Во основното училиште намерно си го пипшува името Јанис со едно ‘n “, наместо со две, како што е вообичаено. Имав естетски проблем со двојното ‘n “, објаснува тој. Му го пишуваа со пар. Тој се лутеше и оттогаш му го пишува името со едно ‘n “.
Додека живее и предава во Велика Британија, станува активист на движењето за повлекување на британските војници од Северна Ирска. Тој расте во комунистичко семејство кое ја чувствува Ирска многу блиска и пее ирски бунтовнички песни. Карл Маркс ги оформува неговите ставови, неговите ликови се Че Гевара и Арис Велухиотис – командантот на комунистичката отпор против нацистите.
Кога студира на Универзитетот на Есекс, станува секретар на Унијата на “црните” студенти . Кога за прв пат се појави на нивен собир, го пречекуваат со зборовите: “Ти, пак, што правиш овде?” Но, тој објаснил дека “црно” е политички термин и тој како Грк имал многу причини да се смета за таков.
Јанис Варуфакис признава сериозна грешка, кога мислел дека Маргарет Тачер ќе ја промени Велика Британија за добро. Нејзината прва победа го затекна 6 месеци откако ги почнува студиите во септември 1978 година Дури и кога невработеноста се удвојува, а потоа и утројува со неолиберална политика, тој продолжува да верува во сентенцата на Ленин “Работите ќе се влошат, пред да се подобрат “. Но третата нејзина победа во 1987 година ја прелива чашата и разочаран ја напушта Велика Британија. Од политиката на Тачер ја вади поуката дека рецесијата во економијата убива прогресивната политика.
Се враќа во Грција во 2000 година по над 10 години настава во Сиднеј (каде добива и австралиско државјанство) поради носталгија, туку и затоа што сепак му се гади од конзервативниот бран таму. Станува советник на Андреас Папандреу, но се разочарува и го напушта.
Го привлекува за првпат светското внимание со провокативната книга “Глобалниот Минотаур”, објавена во 2011 година, во која го разбива митот дека доминацијата на финансии над реалната економија, неефикасната регулација на банките, алчноста и глобализацијата стојат во основата на светската економска криза од 2008 година Според него причината е посложена и подлабока и симптомите за неа можат да бидат откриени во Големата депресија во 1929 година и во текот на 70-тите години на XX век, кога се раѓа “глобалниот Минотаур”. Исто како што Атињаните продолжувале да принесуваат жртви на Критското чудовиште, така и “остатокот од светот” почнал тогаш да праќа огромен капитал кон САД и Волстрит.
Веднаш беше прогласен за радикален марксисти, па ќе треба да објаснува дека всушност е колеблив марксист.
Го покажа тоа на семинар во Загреб за презентација на книгата во мај 2013 година Истиот од кој германско ТВ шоу направи монтажа, за да изгледа дека покажува среден прст на Берлин. Признавајќи дека Маркс му ја обликувал визијата за неизбежните кризи на капитализмот и му дал имунитет против неолибералната пропаганда, тој посочува две негови важни грешки. Тие продолжиле да ја прават левицата неефикасна, особено во Европа. Првата била од недогледување – Маркс пропуштил да предвиди како неговата силна теорија ќе ги освои масите и ќе даде алатка на просечниот работник да наметнува диктат над свои колеги во името на власта. Втората – од поедноставување, но била полоша. Маркс претпоставил дека вистината за капитализмот може да се отвори во математиката на неговиот модел . Односно дека човечкиот труд може целосно да се замени по формула. Според Варуфакис Маркс не може да не знаел дека динамиката на капитализмот доаѓа токму од непроценливиот дел на човечкиот труд.
“Не сум подготвен да дадам поттик на постмодерна верзија на 30-те години. Ако тоа значи да сум колеблив марксист, кој се обидува да го спаси европскиот капитализам од него самиот, ајде да сум таков. Но, тоа не е љубов кон европскиот капитализам, еврозоната или Брисел, туку желба да се минимизираат човечките страдања од кризата “, рече Варуфакис. И уште: “Еврото е како хотел” Калифорнија “во песната на” Иглс “- можеш да платиш сметка во секое време, но не можеш да го напуштиш.”
Во 2010 година, кога Атина сака спасувачка програма од европските партнери и ММФ, Варуфакис е еден од ретките економисти, кој скокна против неа: “Подобро е да банкротираме.” Го привлече вниманието на опозициската радикална левица СИРИЗА, а победата на изборите во јануари му ја обезбеди функцијата министер за финансии. Акутниот приод против наметнатата од кредиторите на Грција програма која вика фискално давење или задушување, му донесе уште фанови во Солун дури и именуваа коктел на него
“Варуфинки”. Тој ја расплетува кампањата на неговиот блог, социјалните медиуми и преку интервјуа за медиумите во цела Европа. Поддржувачите го споредуваат со ликовите од “Умри машки” и “Терминатор”, непријателите – со Волдеморт, непријателот на Хари Потер.
Стилот исто така не остана незабележан – Варуфакис оди на средбите со мотоцикл, со ранец на грбот. Не носи вратоврска, не ја закочува кошулата и често ја носи јаката од палтото насочена нагоре. Ја држи едната рака во џебот, кога се поздравува странските политичари. За средбата со британскиот министер за финансии Џорџ Озборн на “Даунинг стрит” пристигна со тесни црни панталони, црна кожена јакна до колената и едвај завршен тесна светлосина кошула (потоа се покажа дека му се изгуби куферот со облеката). Но на друг состанок со колегите се појави со шалче “Барбери”. Потоа им овозможи на “Пари меч” да снимаат во неговиот стан, од кој се гледа Акрополот. Во СИРИЗА почна распраии, дури премиерот Алексис Ципрас го искара јавно за медиумските настапи – чекал за повеќе дела,а помалку зборување. И ги ублажи крајните изјави на Варуфакис во преговорите.
Но уште не е јасно дали не си играат добар и лош полицаец со цел да извлечат најповолни услови за Грција. Варуфакис негира дека блефира. Бидејќи не станува збор за покер, туку за вистински човечки судбини. Затоа нуди скромна програма, вклучувајќи преструктуирање на 240 милијарди евра (175% од БДП) долг, давање на здив на најсиромашните со цел враќање на Грција кон раст. Во замена ветува дека ќе им се спротивстави на олигарсите. Неговата битка е и против наметнатата политика во кризата – буџетски заштеди во замена за пазарни структурни реформи: “Тоа е циничен трансфер на банкарските загуби врз плеќите на најсиромашните даночни обврзници.”
Ако не победи, сигурно нема да остане без работа. Секогаш може да се врати на настава, а може да се насочи и кон нешто поинтересно. Шефот на компанијата зад популарната компјутерска видео игра Half-Life рече дека би сакал да работи со Варуфакис за поврзување на економиите во две виртуелни средини преку создавање на заедничка валута. А тој беше консултант на Valve две години пред да стане министер.
БИОГРАФИЈА
Јанис Варуфакис е роден е на 24 март 1961 година во Атина во семејство од средната класа. Татко му се бори на страната на комунистите за време на граѓанската војна (1946-1949) и лежи 8 години во концентрациониот логор на островот Макронисос, познат и како место на черепи на многу егејски Макеоднци,кои одбиле да се погрчат. Јоргос Варуфакис (89 години) сега е шеф на бордот на директори на голема приватна металуршка фабрика. Мајка му била активистка во Унијата на жените, основана од соц. партија ПАСОК. Јанис е меѓу основачите на една од првите младински организации на ПАСОК.
Додипломските студии ги завршил во приватното училиште “Мораитис”, во кое се обучувале многу членови на грчките политички и економски елити. Таму му предава Петрос Моралис, долгогодишен член на влади на ПАСОК. Завршува математичка економија на Универзитетот во Есекс (1981 година – диплома) и математичка статистика на Универзитетот во Бирмингем (1982 – мајстор). Во Есекс влегува со препорака од универзитетскиот професор Андреас Папандреу (подоцна премиер), кого го познава од детските години преку Моралис. Брани таму дисертација по економија на тема “Оптимизацијата и штрајковите”. Води предавања на универзитетите на Есекс, на Источна Англија и Кембриџ до 1988 година. Третата изборна победа на Маргарет Тачер во 1987 година му доаѓа се повеќе и тој почна да го “планира своето бегство” од Велика Британија.
Оди во Австралија, каде што предава економија на Универзитетот во Сиднеј, и се враќа во Грција во 2000 година . Го прави го тоа на покана на Јанис Стурнарас – сега шеф на грчката централна банка и министер за финансии во периодот 2012-2014 година Станува професор по економска теорија во Атинскиот универзитет, а од 2013-та е почесен професор на Универзитетот во Тексас.
По враќањето во Грција почнува да го советува Јоргос Папандреу, тогаш министер за надворешни работи, а од 2004 година – лидер на ПАСОК, но поднесе оставка во 2006 година и стана жесток критичар на неговата економска политика, кога тој стана премиер во 2009 година. Разочаран е од неолибералната макроекономска политика, која на крајот ќе ја втурне земјата кон заеми врзани со тешки услови .
Во 2005 година неговата поранешна сопруга Маргарита Пулос и малата ќерка Ксенија се преселуваат за постојано во Австралија, што го шокираше. Кратко потоа тој ја зеде втора жена Дана Страту со која се неразделни. Таа е познат со своите изложби. Нејзиниот татко е богат текстилен магнат, а нејзината мајка – позната сликарка и скулпторка. Пред 2005-2006 година двајцата ги обиколиваат 7 линии на поделба во светот, по што Варуфакис го напиша текст “глобализиран ѕид”. Тој е автор на неколку книги, вклучувајќи и за Теорија на игрите. Од крајот на јануари е министер за финансии во владата на радикалната левица СИРИЗА.
Еден на еден
Василис Гуландрис, соученик, основач на компанија за социјалните медиуми во Атина:
Секогаш го правеше сето со страст и го вметнуваат во својата програма – одбојка, прстите, презентација на дискурс во современата музика или политички ставови. Опсегот на интересите и енергијата го правеа центар на внимание. Знаевме дека ќе направи одлично сè што ќе науми. Добро подготвува тајванска кујна, но не ги почитува токму рецептите, импровизира.
Никос Теокаракис, грчки професор по економија и ко-автор на книга со Варуфакис:
Тој е оган и исклучително ефикасен. Бевме заедно на одмор со сопругите. По пливањето и ручекот (тој помагаше за готвење и послужување) кога сите одмараат, тој ќе напише неколку илјади зборови за веб-сајт, а потоа ќе даде интервју за Скајп. Потоа ќе пишува на неговиот блог или ќе подготвува предавање. Доста е обучен за културни теми – филозофија, литература, визуелни уметности, музика.
Џејмс К. Гилбрајт, предавач на Универзитетот на Тексас, работел одблизу со него:
Јанис е најсветлиот и длабински интелектуалец, кого сум го сретнал од мојата генерација. Во областа на теоријата на игрите знае повеќе од било кој друг на планетата. Ќе смисли далеку повеќе од само неколку потези напред во преговорите со Тројката. Знае дека мора да направи компромис, но не по секоја цена како и претходните влади.
Стив Кин, австралиски професор по економија, негов пријател:
Малку луѓе можат да го импресионираат на прва средба, па децении подоцна да се сеќаваш. Јанис тоа го може. На семинар на Универзитетот во Сиднеј тој се издвојува штом го започна своето излагање. Привлече публиката со својот директен контакт со очи и ораторско говор. Насмевката, иако малку принудена, не се симнуваше од лицето додека пушташе шеги.
Волфганг Шојбле, министер за финансии на Германија:
Ми рече дека секогаш е неразбран и дека медиумите се ужасни. Излегува дека сега е наивен во однос на комуникациите, што е ново за мене. Но човек не треба да престане да се учи.
Алексис Ципрас, премиер на Грција:
Сакам помалку бајки и повеќе дела од сите наши министри, не само од Варуфакис.