Aнализата од билтенот на Институтот за пазарна економија.
Во изминатите две недели започна создавање на најмалку четири нови, но до болка познати, илузии илузии по повод AEЦ”Белене”. За да се разбере целата бесрамност на овој напор, ќе треба да конспектираме неколку положби од:
Економската теорија
По делата на нобеловецот Џејмс Бјукенън во економијата на политиката се прави јасна разлика меѓу несовршени и грешни, илузорно одлуки.
Според Бјукенен:
“Ако оној кој избира има несовршена информација и ако не е уверен во тоа што знае, тој конструира концептие за алтернативие на несовршен начин.
Ако тој е под влијание на илузија, концептите за алтернативите се погрешни.
Ова е многу различно од типично несовршен избор помеѓу алтернативи “.
Разликата се состои во следново:
“Прво, илузијата сама по себе може да биде во форма на поголема или помала доверба отколку” вистински “факти кои даваат основа.
Второ и уште поважно, веројатностните за основите кои треба да се земат предвид, се неопходните субјективни размислувања кои можеби и не подлежат на анализа.
И конечно, трето, илузијата може да биде како оптимистичка, така и песимистичка “. [1]
Во случајот со новата преродба на илузии по повод “Белене”:
a. Занемарување на утврдените факти;
b. Целосна субјективност и откажување од разгледување на алтернативите;
c. Споделување ставови се намерно оптимистички, иако целото искуство досега да не дава основа дури за минимален оптимизам.
Фактите
Барем од 28 март 2011 година кога беше објавена анализата на ИПИ за придобивките и трошоците на проектот “Белене” [2], е познато следново:
1. Вредноста на проектот без камата поради фактори како магацини за складирање на употребеното гориво, осигурување против несреќи, одложување на роковите, странични ефекти (најважните од кои се влошувањето на финансиската состојба на НЕК и можното затворање на дел од постоечките капацитети) и корупција е 11 милијарди евра.
2. Подоцна, при користење на други методологии, не толку емпириски како онаа на ИПИ, вредноста на проектот беше потврдена од страна на Институтот за енергетски менаџмент, Була Нигматулин и HSBC; [3]
3. Главната што намерно не земено предвид од поддржувачите на проектот, е потребата од системски инвестиции за сметка на бугарски државни компании (на крајот на бугарските даночни обврзници), во висина од околу 40% од вкупната наводна вредност пресметана при претходните ограничувања;
4. Проектот е крајно економски неоправдано, поради:
a. Недостаток на внатрешен пазар;
b. Ниски цени на меѓународните пазари, кои во блиска иднина – до 15 години по евентуалното завршување на проектот – не можат да обезбедат цени за повратат на инвестицијата;
c. Постоење на инсталирани капацитети кои, кај некои релативно мали инвестиции во пречистителни технологии и ефикасност, обезбедуваат внатрешен енергетски баланс до 2030 година, задржувајќи високи вредности на извозот на електрична енергија (т.е. задржувајќи интересот на компаниите кои опосредстват овој извоз);
d. Зајакнување на зависноста на електроенергетиката на земјата од снабдување и кредити од државните фирми на Руската Федерација до 86% со сите што произлегуваат од тоа политички последици;
e. Недостаток на осигурување од непредвидени настани;
f. Своеволен ризик од преоптоварување на електроенергетскиот систем кај повеќе од два нуклеарни реактори;
g. Загуби за алтернативните на “Белене” снабдувачи на електрична енергија – од АЕЦ “Козлодуј”, во бев и НЕК, до ОИЕ;
h. Ризик за фискална и кредитоспособноста на Бугарија.
Новите стари илузии
1. Резултатот од арбитражата – 1,2 милијарди лева. потрошувачка е всушност повеќе профитабилен за бугарските даночни обврзници и корисници на електрична енергија од:
a. Претензиите на Атомсројекспорт (ACE);
b. 4-те милијарди. лева. Системски инвестиции (нека повторам – без да се сметаат трошоците за складирање на употребеното гориво, осигурување, корупција и страничните негативни социо-економски влијанија);
c. Од вкупната конзервативна проценка на чистата вредност на проектот.
2. Продажбата на купени на “трети страни” не може да биде извршена преку разговори со Иран или кој и да е, поради следниве околности:
a. Тоа не може да стане без производителот, а АКЕ нема интерес да е поставен во корист на НЕК / бев или бугарската влада, колку и тоа да се труди;
b. Нема истражување на пазарот; и
c. Нема можност за финансирање и завршување на трансакцијата во услови кои не водат до дополнителни загуби (350 илјади лева на ден);
3. Агенцијата за приватизација, за која се зборува дека ќе биде агент за продажба, нема законско причина да се занимава со оваа работа; за Владата би било доволно само да чита чл. 1 од Законот за приватизација и пост контрола, за да сфати дека за таква улога на Агенцијата се неопходни правни и законски активности кои ќе траат најмалку шест месеци;
4. Приватно изградба на нова енергија било на местото на “Козлодуј”, било на игралиште “Белене”, исто така е невозможно, бидејќи:
a. Системските инвестиции нема да бидат поетски од каков и да е инвеститор;
b. Употребеното гориво и конечно прекинување на работата на новата моќност се одговорност на јурисдикцијата “Бугарија”;
c. Средства за осигурување од ризици и оние на фондот за излез од експлоатација, всушност недостасуваат;
d. Проценка на ризиците од несреќи всушност не е направена; ако се направи аналогија со слични проценки по хаваријата во Фукушима, тогаш трошоците при најлошото сценарио се незамисливо високи – последното такво истражување е на нуклеарниот регулатор на Франција и покажува вредности во трилиони евра [4];
e. Новата градба ќе бара нов ОВЖС и нови дозволи процедури кои ќе траат најмалку шест години;
f. АЕЦ “Козлодуј” е всушност субвенционирано и владата нема да може да обезбеди еднакви конкурентни услови на сопственикот на новата моќ на локалниот или меѓународниот пазар;
g. Пазарот на електрична енергија не може да обезбеди со враќање на инвестицијата без некоја форма на учество на бугарски државни компании и / или, макар и во скриена форма, државниот буџет на Бугарија, односно ќе треба да се обезбеди дозвола од Генералниот директорат “Конкуренција” на ЕК.
Предвид на горенаведеното, најстарата и поволна е исплатата на обврските за случајот со давателот.
Тогаш можеби некој ќе се сети да праша: “А што по ѓаволите, доведе работите дотука?”
[1] James M. Buchanan, Public Finance in Democratic Process: Fiscal Institutions and Individual Choice, Indianapolis, Liberty Fund, 1999, p. 13.
[2] Видете извештајот тука: http://ime.bg/bg/articles/izsledvane-na-ipi-kakvo-da-se-pravi-s-proekta-aec-belene-28-mart-2011/; целосна собрание на објавеното од ИПИ на проектот може да биде најдено тука: http://ime.bg/bg/search/text:Белене/.
[3] Последниот анализа е особено интересен бидејќи владиниот консултант работеше при договор со надомест при успешно завршување на проектот.
[4] Види: IRSN estimated worst-case nuclear accident at Eur 5.8 trillion, Nucleonics Week March 14, 2013