Државниот врв, од Раул Кастро до претседателот Мигел Дијаз-Канел, бил присутен на аеродромот за да ги пречека ковчезите со кремираните посмртни останки на „32-та паднати херои“.
Во фоајето на зградата на министерството, секој ковчег бил покриен со кубанското знаме и поставен до фотографија од соодветниот војник или разузнавач, под натписот „чест и слава“.
И покрај целата помпезност и полните воени почести, настанот претставува трезнечко искуство за Кубанската револуција. Се смета дека ова е најголемата загуба на кубански борци од раката на американската војска уште од инвазијата во Заливот на свињите во април 1961 година. Фактот дека поминале повеќе од шест и пол децении без речиси никаков споредлив вооружен судир меѓу кубанските и американските сили покажува колку е редок ваквиот настан.
Не е изненадувачки што подобро обучените и опремени припадници на елитната американска единица „Делта форс“ поминале речиси неоштетени, но тоа не носи утеха за ожалостените семејства, кои со солзи ги допирале дрвените ковчези во Хавана.
По американската воена интервенција во Венецуела и присилното отстранување на Николас Мадуро од власт, кубанската влада беше приморана да признае нешто што долго го негираше: постоењето кубански разузнавачки офицери во самите ходници на власта во Каракас.
Сега е јасно, како што со години тврдеа многумина во Венецуела, дека Кубанците биле присутни на сите нивоа од безбедносниот апарат и дека билатералните разузнавачки аранжмани биле клучен дел од кубанско-венецуелските односи. Со други зборови, Хавана со своите венецуелски партнери споделувала искуство за тоа како да се одржи цврстата контрола врз власта. Триесет и двајцата загинати биле дел од таа заедничка стратегија.
По нивната смрт, Кубанците чувствуваат дека политичкото тло се поместува. Ден претходно, привремената претседателка на Венецуела Делси Родригез имала телефонски разговор со американскиот претседател Доналд Трамп, по што тој ја опиша како „одлична личност“. Само три недели претходно, вакви пофалби од истата администрација би биле незамисливи.
Се чини дека администрациите на Родригез и Трамп пронаоѓаат некаков modus vivendi. Но малкумина во кубанската влада засега знаат што тоа ќе значи за нив или за нивната заедничка визија за државен социјализам со Венецуела. Вашингтон, пак, инсистира дека деновите на Кубанската револуција се одбројани.
Еден од припадниците на „изворната генерација“ на револуцијата не се согласува со тоа. Осумдесет и осумгодишниот Виктор Дреке, современик на Фидел Кастро и Че Гевара, вели дека актуелниот судир со САД има одгласи од инвазијата во Заливот на свињите во 1961 година.
„Ако САД се обидат да извршат инвазија, ќе разбудат осино гнездо“, вели тој, цитирајќи го Раул Кастро. „Никогаш нема да ги видат нашите борци како доаѓаат, ни мажи ни жени. Ако Американците стапнат со една нога на кубанска почва, тоа нема да биде како нивниот кукавички напад од заседа врз нашите борци во Венецуела. Овде работите би биле сосема поинакви.“
Во изминатите денови, кубанската државна телевизија прикажуваше снимки од цивилни резервисти кои минуваат обука со оружје под надзор на армијата. Во реалноста, соочувањето со американската војска би било нерамноправна борба, порака што американскиот напад врз Венецуела делумно имаше цел да ја испрати до регионот.
Влогот за Куба е особено висок. Островот се соочува со чести прекини на електричната енергија, економијата едвај опстојува под товарот на американското ембарго и лошото управување, горивото е оскудно, а туризмот сè уште не се вратил на нивото пред пандемијата. На тоа се надоврзува и речиси целосната загуба на венецуелската поддршка.
И покрај сè, Виктор Дреке останува уверен дека Куба и претходно преживеала тешки времиња и дека може повторно, со доволно револуционерен жар. Куба, вели тој, не сака конфликт со администрацијата на Трамп и нема да настојува да ги ескалира односите со Вашингтон.
„Но тоа не значи дека нема да бидеме подготвени“, додава тој пркосно.