Повеќето Бугари се инстинктивно на земјата на Русија, бидејќи разбираат Крим како руски, а Украина како вештачка држава. Украинците кон Русија се за нив нешто како Македонците спрема Бугарија, вели Андреј Раjчев.
Русите се огорчени и навредени од тоа што ги сметаат за победени во Студената војна. Западот не ја разбира тоа горчина. Еве како се јавуваат две различни интерпретации на случувањата во моментов. А бугарското јавно мислење осцилира помеѓу нив. Во интервју за Дојче Веле социологот Андреј Рајчев го бара местото на ЕУ и на Бугарија помеѓу овие две позиции.
Рајчев: Ако одиме на најдлабоко ниво, ако целосно го игнорираме Путин и карактерот на неговото управување, ќе дојдеме до прашањето: што се случи во 1989 година? Тогаш никој не зборуваше за победници и поразени во Студената војна. Горбачов допушти распадот на Советскиот Сојуз,го распушти Варшавскиот пакт, воведе демократија во земјата и го раскине спротиставувањето Исток-Запад. Тоа не беше “се предавам “, тоа беше еднострано раскинување на Студената војна, што се случи под аплауз на целото човештво.
Постепено оваа интерпретација, која беше прифатливо и за двете страни, отпадна – и Западот се самоизмисли како победник во Студената војна. Во моментов тоа е веќе длабоко убедување и соодветно реплицира во другата насока и гласи: “Што се правите големи? Го знаете местото на загубената страна и заблагодарете се на Господа, што не ве допира и не подгрева внатрешни конфликти, за да ја поделиме вашата земјатаи на три дела “. Тоа е искрено негодување од фактот дека Русија – така да се каже – се самозаборава. А руската верзија – искрената верзија, а не онаа која се употребува пропагандно и гласи: “Кога го срушивме Варшавскиот пакт, вие не уверувавте дека НАТО не само што нема да дојде до Латвија и Литванија,а камо ли до Украина и Грузија, какви идеи имате во моментов. Не, вие велите дека НАТО војници нема да поминат дури на територијата на тогашната ГДР! “.
ДВ: Но таков договор нема …
Рајчев: Јас не зборувам за формалната страна на прашањето – кој што точно кажал и што е потпишано. Зборувам за длабоко убедување на Русите дека Западот постојано ги прекршил своите ветувања: “Вие продолжувате да ја третирате Русија како непријателски фактор и чекор по чекор ни земате разни работи, ка дојдовме до тоа да ја внесете Украина во НАТО што би ги ставило вашите оружја во непосредна близина на Москва “. Така звучат двете верзии – на Запад и на Русите. И токму во тоа е основното недоразбирање меѓу нив.
ДВ: Добро, но зар постои реална опасност некој да ја нападне Москва, дури и ако НАТО се насели во Грузија и Украина?
Рајчев: Јас не верувам дека НАТО ќе ја нападне Русија, но тоа е сосема друго прашање. Јас зборувам за чувството на Русите кои се чувствуваат измамени. Патем, Германците се чувствуваат на ист начин по Првата светска војна. Тогаш Германците еднострано ги запираат воените дејствија и го прифаќаат планот на американскиот претседател Вилсон, кој дотогаш го отфрлаа. Но, напомена дека во тој момент Германците се на француска територија, тие воопшто не ја изгубиле војната, така да се каже. Следува сепак таква расправа со нив, како претрпеле вистинско пораз во оваа војна.Им се наметнуваат монструозниот санкции, контрибуции, репарации, услови, понижувања – тоа е Нејскиот мир. И следат масовни реакции на самиот германски народ. Јас во никој случај не ја оправдувам, сакам само да ја објаснам.
ДВ: Секогаш зборуваме малку на големо за т.н. “Запад”. Но дали во моментов тој има единствен став?
Рајчев: Во Европа е комплицирано, бидејќи таму нема една, туку три европски реакции. Тоа е едно од најтажните нешта кои се случија на Европа: таа се врати токму на режимот, од кој настрада при слога Сталин-Рузвелт. Тогаш таа не се покажа способна за унифицирани постапки и едноставно беше поделена на проруска и проамериканска. Сега се случува нешто слично, се разбира, во многу слаба форма. Гледаме три принципиелно различни реакции. Полско-балтичката која е блиску до хистеријата и зборува неразумни работи за непосредна опасност од напад од страна на Русија. Обратна позиција – унгарско-чешка, делумно австриска, делумно италијанска и кипарска (Грција ја оставаме настрана), може да се сумира вака: “Што сакаме? Крим е руски. Оваа вештачка земја само ќе создава проблеми на Европа. И зошто се возиме со Русија по прашањето кој е во право? “. И најпосле позицијата на останатите земји (не сметајќи ја Велика Британија, која е сама за себе), кои сакаат само мир да има и за нешто друго им е сеедно. Тоа мнозинство од држави има чувство за загрозеност од Русија, но тоа е по инерција и од општ карактер.
Односно, Европа за прв пат доби прашање на кое не одговара инстинктивно подеднакво. Инаку инстинктот на Европејците работи многу добро и нивната реакција секогаш може да се предвиди: таа е либерално-толерантна. За жал сега Европа не успеа да одговори со еден глас. И се доби пак омилената игра на САД, при што тие добиваат: прво, сакан непријател е Русија – бидејќи во САД нема ништо полесно од тоа да кажеш “Непријателот е Русија”; второ – една отежната, поделена и општо земено мека Европа. Ако не беше решителната реакција на Меркел и Оланд, ние како Европа ќе подпадневме токму во оваа игра и повторно ќе станевме заложник во односите меѓу двете големи земји. Независно од тоа – забележете! – Овие две земји по населението веќе се помали од ЕУ! Имаме 600-милиони луѓе ” што речиси се мери веќе со Кина, но нема своја армија, нема свој премиер и не е во состојба да изврши минимално заштитно дејство, дури и дипломатско.
ДВ: А како сето тоа се рефлектира во јавната свест во Бугарија. Според последните анкети, Бугарите веќе се доста критични кон НАТО.
Рајчев: Тие не го отфрлаат НАТО, но ги отфрлат можните конфликти со Русија – тоа е многувековен инстинкт на Бугарите. За Бугарите е незамисливо дека може да војуваат против Русија. Тоа е толку длабоко што дури и кога Бугарија е сојузник на Хитлер и влегува во Втората светска војна на страната на Германија, таа објави војна на Америка и Англија, но не и на Русија. Во анкетата што ја цитирате, се поставува прашањето: “Дали сакате од тука да се водат воени дејства?”. И луѓето сосема природно велат “не”. Да, во Бугарија има противници на НАТО, но тие не се една третина помалку се.
Што се однесува до ставот на Бугарија како држава имаме позиција во Европа. Кажано на шега: имаме мислење, но не се согласуваме со него. Од една страна, претседателот и министерот за надворешни работи се однесуваат како “јастреби”, а Борисов и други политичари се значително умерени, тие “намигнуваат”, така да се каже, во насока на Русија: “Немојте така, ние сме потенцијални пријатели”.
ДВ: Овие пукнатини во политиката се одразува и во општеството …
Рајчев: Во општеството јасно имаме 2: 1 во корист на Русија, бидејќи повеќето Бугари го препознаваат Крим како руски, а Украина како вештачка држава која довчера водеше во категоријата “Руси”. Овој дел од Бугарите мислат дека Украинците кон Русија се нешто како Македонците спрема Бугарија.
ДВ: Каде се овие податоци за јавните расположенија?
Рајчев: Од анкети, според кои соодносот е 36:18. Оваа реакција на мнозинството е реакција на пристрасен човек во Бугарија, на човекот кој не се информира за ситуацијата, туку едноставно однапред си знае “што е”.
ДВ: Не е ли тоа резултат од информациската и пропагандна војна, за која се почесто се зборува? И има ли таква војна?
Рајчев: На глобално ниво има – и таа веќе беше целосно освоена од Западот. Целиот свет е убеден во западната гледна точка.
ДВ: Вклучувајќи и за убиството на Немцов?
Рајчев: Јас сум длабоко убеден дека Путин нема ништо заедничко со убиството на г-дин Немцов, но кога еден конфликт тече речиси една година, се случуваат и случајности. Тоа е, според мене една од нив. Зашто не ми се верува и обратно: противниците на Путин да го организирале убиството, за да го посрамотат.