Вечерта на годишнината од големиот студентски и граѓански протест одржан на 15 март минатата година во Белград, во Берлин се одржа дискусија на тема која ретко се покренуваше откако протестите што го променија секојдневниот живот во Србија започнаа кон крајот на 2024 година: како овој период влијаеше врз менталното здравје на учесниците во движењето? Имено, како што можеше да се слушне на форумот, во последните месеци многу се говореше за политиката и целите, а многу помалку за луѓето кои го водат движењето, пишува ДВ.
’Рбетот на дискусијата, организирана од берлинскиот психолог Андреј Тодоровиќ, беа прелиминарните резултати од студијата за менталното здравје за време на протестите во Србија. Истражувањето го спроведе тим од Филозофските факултети во Белград и Нови Сад и Факултетот за дефектологија во Белград. Наодите ги презентираа на форумот Љиљана Михиќ, редовен професор на Одделот за психологија на Филозофскиот факултет во Белград, и Сара Дојчиновиќ од истиот оддел.
Сара Дојчиновиќ ги презентираше главните наоди од студијата спроведена во јануари и февруари оваа година врз 664 учесници, нагласувајќи дека справувањето со секојдневните притисоци и закани не мора нужно да има исклучиво негативни последици.
„Прелиминарните резултати покажуваат дека изложеноста на полициско и параполициско насилство за време на протестите и блокадите е поврзана со полошо ментално здравје, но сликата не е толку едноставна. Гледаме врска помеѓу насилството и повисоките нивоа на негативни чувства, анксиозност, депресија и симптоми на ПТСП. Меѓутоа, кога се присутни и поголема социјална поддршка, пристап до професионална помош и колективен ангажман, забележуваме и повеќе позитивни чувства и посттрауматски раст. Ова ни кажува дека луѓето не реагираат на тешките искуства само со страдање, туку во исто време, преку односите со колективот и учеството во протестите, тие градат отпорност, поврзаност и чувство на значење“, вели Дојчиновиќ.
Едноставно кажано, луѓето се справуваат со притисоците многу подобро ако чувствуваат дека не се сами. Александар Димитријевиќ, психолог од Берлин и учесник на форумот, објасни како чувството за заедница, особено кај младите, може да ги ублажи негативните искуства. Чувството дека нешто конечно може да се промени на подобро игра клучна улога во ова.
„По правило, луѓето се чувствуваат многу подобро психолошки кога имаат впечаток дека ги имаат работите во свои раце. Ова се нарекува локус на контрола. Ако сум оставен на некој друг да одлучува за сè, по правило се чувствувам полошо. Овие млади луѓе се чувствуваат добро затоа што чувствуваат дека придонесуваат за нешто, дека прават нешто и дека нешто зависи од нив. Се надеваат дека ќе променат нешто и ја чувствуваат поддршката од заедницата, а сето тоа се одлични работи“, вели Димитријевиќ.
Ова чувство го потврдија и Ања Аждејковиќ и Емилија Лазаревиќ од Биолошкиот факултет во Белград, кои споделија со гостите на берлинскиот форум дека изминатата година била највозбудливиот и најпозитивен дел од нивниот живот за нив. „Практично сме водени од ова чувство на заедништво и солидарност, не само меѓу студентите, туку и од граѓаните“, вели Аздејковиќ. Таа додаде дека малите гестови од граѓаните, како што се подароците храна или едноставните зборови со поддршка, им даваат посебна енергија.
Ова е потврдено од студијата, како што објави Сара Дојчиновиќ. „Во такви колективни и политички наелектризирани околности, кога луѓето гледаат дека некој трпи насилство или неправда, тоа може да стимулира чувство на солидарност, потреба од меѓусебна поддршка и заедничко пронаоѓање смисла“, вели научничката.
Запрашани за издржливоста на студентите да го спроведат својот проект до крај, одговорите се понејасни. „Овој студентски протест е висококвалитетен и масовен, но би кажал дека противникот е исто така многу поопасен од оној во деведесеттите години. Имам чувство дека овие студенти донесуваат многу паметни и промислени одлуки и дека се целосно посветени на целта, но исходот е тешко да се предвиди“, заклучи Димитријевиќ.
Многу зависи од издржливоста на учесниците во протестот, кои се соочуваат со фаза на донесување важни одлуки. Аспектот на заедницата, како што заклучува Дојчиновиќ, може да игра клучна улога во спротивставувањето на негативните последици. „Важно е да се нагласи дека последиците не се недвосмислени, односно не мора да бидат „или-или“. Луѓето можат да бидат и исцрпени и овластени во исто време. Она што нашето истражување прелиминарно го посочува е дека социјалната но и професионалната поддршка играат клучна улога во ова.“