“Не се врзувајте за Романија„изјави вчера бугарскиот премиер Бојко Борисов.„Треба даја гледаме Германија и земјите каде навистина има владеење на правото„.
И, тој ем е во право, ем не е. Да, Германија е еден светол идеал. Но Романија вчера беше иста како нас, а одеднаш некако се измолкна од мочуриштето и почна да го разчистува корупцискиот кал. Како се случи ова чудо? Во моментов не можеш да предложиш дури цигара на романски министер – ќе те обвинат за поткуп!
На крајот на краиштата ние сме речиси исти и како народ, и како национален карактер. Пред десетина години дури си вообразуваа дека се водиме со едно рамо. Зошто денес им ја дишеме прашината?
Ова е прашањето. А одговорот нема да ви го каже ниту еден политичар, политички научник или сексолог. Бидејќи тој е едноставно, не им е мил на елитата.
Е, сега ќе го дознаете. Разликата е дека во Романија се води вистинска политичка борба меѓу партии, додека кај нас се води битка за замена власта. Тие имаат еден општ принцип – гавран на гвранот око не му вади. Разликата е во 2 конкретни работи кои таму ги има, а тука ги нема:
1.Реална поделба на властите.
2.Изборниот систем во кој се гласа 100 отсто е мнозински (друго е прашањето како потоа се распределуваат мандатите).
Затоа во Романија политиката брзо се преиспитува.
На пример, во средината на минатата недела обвинителството го уапси поранешниот министер за финансии Дариус Валков за корупција. Само за една нарачка зел околу 2 милиони евра поткуп. Во сефот му нашле 90 илјади долари во кеш, 3 кила злато и слика на Реноар, значи е културен човек.
Но најважно е дека г-дин Валков беше министер од владејачката во моментов централно-левичарска коалиција. И покрај тоа беше соборен на инсистирање на претседателот Јоханис, кој е од десницата. На примерот гледаме како функционира поделбата на власта.
Инаку во Романија политичките глави паѓаат веќе трета година, откако во 2012 година беше усвоена антикорупциската програма. Веќе беше осуден поранешниот премиер Адријан Настасе заедно со десетина министри. Плус барем 100 големи чиновници и политичари. Но, до неодамна овој натпревар се играше само на една врата, од владетел кон опозиција.
Работите се променија по претседателските избори минатата година. Најмногу изненадува централнодесничарскиот кандидат Клаус Јоханис, кој вети дека ќе ја нападне и другата врата. И откако победи, веднаш се зафати да си го изврши ветувањето.
За разлика од бугарскиот, романскиот претседател има реални овластувања, вистинска власт, со која може да влијае врз другите власти. И токму затоа во Романија се вклучи еден механизам кој во САД нарекуваат “проверки и рамнотежи” (checks and balances), а нашите правници сакаат да велат “власт власта ја одвраќа”.
Во овој спор реално овластени и независни една од друга институција, се раѓа вистината. Во 2012 година Романците дадоа премногу моќ на левицата, но во 2014-та го обновија балансот.
Заклучок 1 – поделбата на власта е убаво нешто. Добро е не само претседателот да биде директно избран, но и да има многу повеќе овластувања за да ограничи арбитрира едно парламентарно мнозинство. Тоа не дава можност во антикорупциската програма да се деградира пресметката со противникот.
Но како воопшто започна оваа антикорупциската активност во Романија? Кај нас тоа е невозможно. Инаку се си имаме, освен едно – политичка волја.
Сега ќе создаваме специјално обвинителство. И што од тоа? Тоа не се институции, а мебел. Какви специјални обвинителства или судови да создадеме каде и да е истрагата, со ДАНС или без ДАНС, сепак се репродуцира пак истото. Бидејќи недостасува она што влева дух во мртвото тело – политичката волја
Нема волја за чисти раце. Премногу лоша совест е акумулирана.
Од каде ненадејно се појави оваа волја во Романија? Пак поради поделбата на власта. Пред 8 години претседателот Басеску беше соборен од левото мнозинство во парламентот. Тој, сепак, ја освои со референдум и се врати на функцијата. И веднаш направи уште еден референдум, за да си го врати – предложи да се стави крај на гласањето за партиски листи и да се воведе мнозински изборен систем во 2 круга (М2), слично на Франција.
Бидејќи токму тоа сакаа Романците, парламентот се уплаши и излезе со контра -чудната
“Униноминален” изборен систем, на која пак се гласа мнозинство, но потоа мандатите се прераспределат пропорционално.
На референдумот над 80 отсто од Романците гласаа за нормалната М2 со целиот коитус, но не беше достигнат прагот од 50% активност. И референдумот не беше признат. Значи конечно остана компромис “униноминална систем” – прекинат коитус, но сепак е секс.
Во што се состои таа? Се гласаше за целосно мнозинство, за 1 лице во едномандатен област. Овој кандидат кој ќе собере над 50 отсто од гласовите, е победник и станува пратеник. Обично ова се случува во 33 отсто од областите. Останатите мандати се распределуваат по партии според бројот на гласовите. Тие се за одредена личност, но сепак важат и за партијата. Механизмот е доста комплексен и нема да го објаснувам, но најважно е дека мнозинскиот гласање радикално промени правилата на играта. Во политиката на Романија влегоа сосема нови политичари кои не беа се извалкани од подолг престој во корумпираната кал. Тие дојдоа со вистинска политичка волја, бидејќи изборниот ситем беше им дал персонален дух.
Еве од каде во Романија се појави политичка волја за борба против корупцијата. Штом политичарот излезе од маската на “листовите” и се исправи сам пред својот гласач,започнува
вистинската политика
Заклучок 2 – само мнозинското гласање се раѓа политичката волја. Пропорционално гласање воопшто не е гласање. Ова не се избори, а назначувања на врвот – како се именуваат бришачите, така се именуваат и пратениците. Тие ја вршат волјата на својот олигарх. Волјата на гласачите се претвора во политика само преку мнозинското гласање.
Во случајот со Романија гледаме како овие два принципа влегуваат во реален коитус и како се раѓа се повеќе и повеќе демократија. Поделбата на властите раѓа мнозинство гласови, мнозинскиот гласање создава поделба на властите. Наскоро ќе гледаме Романија во двоглед.
Друга илустрација – Италија. Пред 1990 година таму беше полн политички хаос, мафијата си имаше држава. Откако пропадна целиот систем, во 1993 година беше воведена мешан систем, во која 75 отсто од пратениците се избираа мнозинското. И веднаш италијанскиот политички живот нагло се подобри. Управувањето стана стабилно и ефикасно, а државата почна да заработува војната против мафијата и корупцијата. Промени беше директно чудотворна.
Во 2005 година, сепак, Силвио Берлускони одеднаш ја врати старата партиско-лист систем, плус бонус за победникот, кој добива најмалку 55 отсто од мандатите. Од овој момент италијанската политика веднаш се врати во хаосот. Сеедно што вклучуваат и исклучуваат шпорет.Но хаосот сеокажа тврдоглав,ратениците не сакаат да се подложат на избори. Минатата година Врховниот суд ја поништи реформата од 2005 година, што во принцип значи дека треба да се обнови старата 1993, наместо тоа долниот дом усвои уште глупав систем во кој се предвидува вториот круг (втор круг) помеѓу двете најпознатите големи партии со нивните листи. Апсурд, кој нема аналог во политичката историја. Затоа Италијанците зедоа да гласаат за професионални комичари. Италијанците цврсто рекоа што сакаат на серија референдуми, но политичарите се прават на циркузанти. Зошто? Многу едноставно – бидејќи во Италија парламентот нема коректив. Тој го именува претседателот, а неговите функции се само церемонијални. Затоа демократијата во Италија со децении отскокнува на 1 нога и од време на време паѓа на газ. Во Романија сепак битката продолжува. Во моментов парламентот назначи референдум, за да потрае ингеренциите на претседателот. Мојата прогноза е дека претседателот повторно ќе го освои, како своевремено неговиот претходник Басеску. Фати ли бес?
Зошто таму упсат министри, а кај нас – кокошкари?