Турбо инфлацијата со години ја тресе турската економија. Незапирливиот раст на цените ги троши силите на населението: струја, парно, бензин, станови, основни прехранбени производи – сето тоа веќе се купува по невидени високи цени. Многу Турци се особено лути што претседателот Реџеп Таип Ердоган и владата во Анкара не прават ништо за да го сменат трендот. Напротив, анализира „ДВ“.
Тоа го покажаа последните неколку недели. По наредба на Ердоган, Централната банка повторно ја намали водечката каматна стапка од 16 на 15 отсто. И намалувањето на каматните стапки во време на инфлација е нешто многу необично. Банките-издавачи обично ја зголемуваат водечката каматна стапка кога сакаат да го запрат растот.
Казната за грешката дојде сосема природно: турската лира падна. Еден долар сега вреди 14 лири – околу 50% повеќе од пред еден месец. Соодветно се забрза и инфлацијата, која моментално е околу 21%.
Поблиску до „кинескиот модел“
Секој што мислеше дека Ердоган ќе го промени курсот по фијаското, остана разочаран. Напротив, претседателот сега апелира до народот да биде трпелив и ветува дека неговата монетарна политика ќе даде добри резултати на долг рок.
Претседателот верува дека инвестициите и производството наскоро ќе се повлечат и дека турскиот извоз ќе се зголеми. Сегашната економска и финансиска политика на Анкара се приближува кон „кинескиот модел“, изјави Ердоган пред раководството на неговата Партија на правдата и развојот.
Едно е точно: кога локалната валута е „евтина“, извозот оди добро бидејќи извезената стока на странскиот пазар се покажува поевтина и поатрактивна. Во последниве години, Кина често беше критикувана дека вештачки ја одржува ниска сопствената валута за да може да извезува евтина стока на странските пазари.
Но, Ердоган гледа и други заеднички работи меѓу Кина и Турција. Двете економии успеаја да одржат одреден економски раст дури и во кризната 2020 година, среде пандемијата. Двете земји привлекуваат многу странски инвеститори бидејќи цената на трудот и производството е ниска.
И покрај овие сличности, многу експерти и опозициски политичари сметаат дека споредбата со Кина е погрешна. Турција не може да го прифати кинескиот модел затоа што нема толку голема економија и толку големо население, вели финансискиот специјалист Арда Тунча.
„Во Кина, економската динамика е многу различна. Тие имаат најголема популација во светот и огромен производствен капацитет“, рече Тунџа.
За разлика од Турција, Кина никогаш не се откажала од грижата за добра обука на квалификуван персонал. Тунџа стравува дека Турција ги нема потребните специјалисти кои можат да ги донесат потребните иновации во производството.
Наместо тоа, турската влада се потпира на евтина работна сила од Сирија и Авганистан.
„Ако сака да се индустријализира, Турција мора да води политика на трајно зголемување на продуктивноста на трудот, наместо да си игра со девизните курсеви и каматните стапки“, додаде експертот.
Економистот Мурат Бирдал од Универзитетот во Истанбул оди уште подалеку: тој тврди дека кинескиот модел е контраиндикативен за Турција. Според него, ваквата економска филозофијата може да функционира само под авторитарен режим. Освен тоа, вели Бирдал, кинеската национална економија не го распределува богатството рамномерно меѓу сите делови од населението.
Ердоган им штети на сопствените гласачи?
Порано, Ердоган се фалеше дека успеал да го доведе целото население до економски подем на почетокот на милениумот, и тоа е она што му дало толку голема политичка поддршка. Точно е дека тогаш дел од колачот добија и луѓето во економски слабите анадолски региони, каде населението е особено религиозно.
Меѓутоа, денес инфлацијата најмногу ги исцрпува посиромашните Турци, кои всушност се тврдокорното гласачко тело на Ердоган. А претседателот дури ги зголемува нивните маки со притисок врз Централната банка да ги зголеми каматните стапки.