Оружје бизнис става Европа во многу непријатна ситуација.
Европската унија и неговите членови често пати категорично и јасно го изразуваат својот став кога е во близина или на далеку на избувнати остри спорови. Предупредуваат завојуваните страни да покажат умереност или да се воздржуваат од мерки кои би можеле да го продлабочат конфликтот, пишува ДПА.
Да не заборавиме дека, сепак, во блокот се наоѓаат едни од водечките производители и извозници на оружје – од авиони до радари и ракетни системи. Меѓу големите компании се британската “Би Еј И Системс”, француската група “Сафран”, германската “Тисенкруп” и италијанската “Финмеканика”.
Понекогаш е непријатно да се жонглира со овие две позиции, велат истражувачите од Меѓународниот институт за истражување на мирот во Стокхолм (СИПРИ).
На извозот на оружје се гледа како на неопходен услов за да може европската одбранбена индустрија да работи, особено имајќи предвид мерките за штедење и стратешките интереси.
Главниот аргумент е размерот. Велика Британија, Франција и Германија се меѓу 10-те земји со најголеми воени трошоци во светот, но внатрешниот пазар не е доволно голема за да се одржи одбранбена индустрија. Ова важи со уште поголема сила за помалите земји во ЕУ.
“Не трупот на економија на обем, е ако си сам”, вели Питер Веземан, виш истражувач во СИПРИ. “Само САД, Русија и Кина би можеле да го прават тоа”, додава тој.
Извозот на оружје се смета и како дел од надворешната политика и тоа важи не на последно место за САД, кои обезбедува голема воена помош “и како сума, и тоа како обем”, забележува Веземан.
Тоа е фактор и за поголемите европски држави, но клучна движечка сила се економските фактори и обезбедување на работни места, вели тој.
Некои земји тврдат дека вооружената индустрија е “важен елемент од одбранбената способност”, додава истражувачот.
Земјите во ЕУ се разликуваат по начинот на кој гледаат на оружје и неговата продажба.
“Во Франција дискусиите во граѓанското општество се минимални и притисокот врз политиката е многу слаб” за разлика од соседна Германија, посочува Веземан.
Но не е доволно да се водат дебати.
“Проповедањето на мир не е доразвиено во комплетна и сеопфатна политика за безбедност и мир во однос на регионите и земјите каде што се испорачуваат оружјето”, вели тој, цитирајќи го конфликтот во Јемен, вклучувајќи ја Саудиска Арабија – сериозен клиент и корисник на европско оружје.
И Шведска, и Германија, и Велика Британија, кои продавале оружје на Саудиска Арабија, не покажале дека имаат јасна идеја како да се стави крај на конфликтот и каква улога игра нивниот арсенал во извоз, забележува Веземан.
Друг пример: Шведскиот министер за надворешни работи Маргот Валстром, чија земја станува член на Советот за безбедност на ОН во јануари, неодамна беше запрашан во парламентот дали Стокхолм ќе наложи ембарго за оружје на Саудиска Арабија, поради нејзината улога во јеменскиот конфликт.
Ханс Линда од шведската опозициска Лева партија истакна дека Европскиот парламент повика за тоа, а холандскиот парламент одобри закон во таа смисла.
Валстром, сепак, рече дека нејзината влада “преферира санкциите да бидат одобрени од ЕУ или ОН”, истакнувајќи дека минатата година Шведска одлучила да не го обновува договорот за воена соработка со Саудиска Арабија.
Освен тоа што е познато дека врските меѓу земјите од Персискиот залив и Шведска беа крајно затегнати на почетокот на 2015 година, кога монархиите од Заливот реагираа луто на критиките на Валстром за состојбата на човековите права и дека Шведска не бара нова конфронтација со кралството.
Во обид да воведе општи правила за извоз на оружје во 2008 година ЕУ усвои Заеднички став заснован врз кодекс за однесување од 1998 година Страните се ангажираа да не дозволуваат извоз, кој би можел “да предизвика или продолжи вооружени конфликти”.
Членките сепак имаат право “да развиваат одбранбена индустрија”.
Од Флобер, кој раководи со програмата на СИПРИ за трансфер на оружје, истакна дека националните интереси често земаат врв.
Пример за тоа се плановите на Франција да ги продаде два носачи на хеликоптери “Мистрал” на Русија, предизвикало контроверзии и дебати. На крајот во 2015 година договорот беше блокиран поради улогата на Русија во Украина. Оваа година бродовите беа доставени на Египет.
“Продажбата на Мистрал мораше да биде запрен без притисок од САД или од страна на европски земји”, рече Флобер.
Марк Бром, еден од директорите на програмата на СИПРИ за трговија со оружје и стоки со двојна употреба, истакна дека при усогласувањето на политиките лиценцираните решенија веројатно ќе останат “во рацете на земјите членки”, бидејќи тие “не сакаат да го доверат донесување на решенија во оваа сфера на Брисел “.
Иако земјите во ЕУ “ги засилија размената на информации” едни со други, тие не променија “суштинско” во пристапот.