Класично сценарио за Силиконската долина: нуди бесплатни услуги на клиентите, ако имаш можност можеш да ја претвориш во пари сопствената великодушност. Последен пример во оваа смисла е договорот помеѓу Google и владата на Шри Ланка, која предвидува бесплатно WiFi покриеност на целата територијата на таа држава.
Само за неколку месеци интернет гигантот снабди по сопствена иницијатива голем број проекти за социјални станови во САД и пушти три бесплатни WiFi мрежи во Њујорк. Нешто слично прави сега и Фејсбук, која се потпира дека проектот за слободен пристап до интернет преку иницијативата Internet.org која на крајот ќе се исплати благодарение на рекламата.
Размената за која станува збор – бесплатна услуга во замена на личните податоци – е широко распространета и добросе прифаќа од сите кои уживаат во пребарување и другите услуги на секоја една бесплатна e-mail адреса.
Сепак, се чини дека ова е само почеток. Компаниите од Силиконската долина собираат гигантски количини на податоци, вклучувајќи за здравјето на луѓето, образованието, транспортот, енергетиката. Колку ќе се измислуваат нови начини за користење на овие податоци, за да се добива профит, и сличен тип услуги постојан ќе се зголемуваат . Можете дури и да се замисли дека еден убав ден количеството и обемот на сите овие денешни и идни услуги ќе овозможи на IT компаниите во суштина да ја заменат социјалната држава.
Да го земеме бизнисот поврзан со здравството. Претходно главната задача беше да се излечи од болести и во многу делови на светот тоа беше платена од државата. Многу наскоро, сепак ситуацијата ќе се промени.
Се повеќе и повеќе нашата физичка активност се контролира од пренослив сензори, а тоа значи дека прерано мисијата за здравство ќе се доближи до некогашното ветување – наместо да ги лекува болните, медицината ќе следи како да не им дозволи да се разболат. Самите пациенти ќе можат да ја препознаат болеста во еден многу рана фаза, за што ќе плаќа не државна, и на IT-компаниите.
Технолошките гиганти ги променија и веќе се непрепознатливи оние индустрии, до кои успеаја да дојдат. Сега овие смутители на спокојството се подготвени да се сврти кон самата социјалдемократија.
Навистина социјалните гаранции на Силиконската долина може да кријат изненадувања. Најнапред, тие се премногу нестабилни: добиваат приходи од рекламите, во еден момент тие можат за миг да исчезнат. А и услугите често се бледа сенка на големите амбиции, карактеристични за системите на државното образование или јавните информативни служби како БиБиСи.
На убавото пакување може и да пишува “бесплатно”, но ако погледнеме внатре, ќе видиме дека таму се скриени важни дополнителни услови. Internet.org пример ви дава пристап до интернет и не бара плаќање. Но овој бесплатен пристап е ограничен од мал сет на услуги и апликации, и Фејсбук е меѓу нив.
Лошиот интернет сервис е подобра опција од недостаток на каков и да е сервис – така во Силиконската долина ги објаснуваат своите дејствија. Можно е ова објаснување да биде искористено во иднина и за образованието и здравството.
Изгледа атрактивно компаниите да добиваат профит, нудејќи свои услуги за персонални податоци, за кои претходно од нашите даноци плаќала државата. Но, како ли тоа ќе се одрази врз современите политички партии?
Десничарските и централнодесничарска партија со подготвеност ќе го поддржуваат моделот предложен од Силиконската долина.
Крајно левичарските партии ќе сакаат да ја намалат својата зависност од интернет провајдерите – исто како претходната генерација левичарски партии кои го бојкотираа “Ексн Мобил” и “Јунајтед фрут”.
А како ли ќе реагираат левоцентристички партии? Тие ќе изгубат најмногу, бидејќи ако го поддржат социјалните гаранции на Силиконската долина, ќе бидат фрлени во ѓубре на историјата. Трансферот на голем дел од економијата во приватни раце, тие не ќе можат да ја напаѓаат Силиконската долина, ниту да понудат подобри услови. Не е чудо што овие партии толку драстично ја губат доверба. На пример, германските социјалдемократи може и да не им се допаѓа нестабилноста на економијата со делумна и некомплетна вработување (gig economy), но, ако зборуваме искрено, тоа толку и многу не се разликува од понудените од нив пред 10 години реформи, кои предвидуваа создавање на голем број работни места со нецелосни вработување (minijobs)?
Порано или подоцна изборот ќе треба да биде направен. Но ако Силиконската долина помине во офанзива против социјалната држава, силите на социјалдемократијата или треба да контрираат со некакво креативно решение кое ќе гија поткопа нејзината позиција, или едноставно да исчезнат.
—————-
Евгениј Морозов, новинар, автор на книгата “To Save Everything, Click Here” (2013). Неговата анализа е објавен во весникот “Ведомости”.