Новоизбраниот американски претседател е одраз на новиот свет на “постфактите”, во кој сите релевантни извори на информации се под прашање. Ова се вели во анализа на американскиот политиколог Френсис Фукујама, објавен од “Новое времја”.
Една од најсилните карактеристики на минатото 2016 година и нејзината исклучително необична политика беше светот на “постфактите”, во кој буквално сите веродостојни извори на информации се дискутабилни. На нив им се спротивстават факти со сомнителен квалитет и потекло.
Доаѓањето на интернет и светската мрежа во 90-тите години на минатиот век беше одредена како ослободување и голема победа за демократијата во целиот свет. Информацијата е форма на власт и откако таа станува поевтина, а пристапот до неа се олеснува, демократските сили добија можноста да стигне до места до кои не можеа да стигнат порано.
Појавата на социјалните мрежи на почетокот на новиот милениум го забрза овој тренд, давајќи им на луѓето можност да се мобилизираат што стана основа на голем број демократски “обоени револуции” во целиот свет – од Украина до Бурма и Египет.
Во светот на личното дружење старите господари на информациите под кои главно се разбраа репресивните авторитарните држави, можеа да бидат опкружени. Но постоеше и друга, мрачна страна. Старите авторитарни сили почнаа да се учат да го контролираат интернет – и во Кина со неговите десетици илјади цензури, или со помош на врбувани легии од тролови да полнат мрежата со лажна информација, како во Русија. Овие трендови станаа многу видливи во 2016 година – како во внатрешната, така и во надворешната политика.
Реториката на Трамп не се обична манипулација со фактите, а откриена лага. Главниот манипулатор на социјалните медиуми е Русија. Руската влада распространуваше лажни информации како, на пример, “фактите” за распнување на мали деца од украинските националисти, или изјавите дека украинската армија е касап малајскиот Боинг во јули 2014 година. Истите “извори” учествуваа во дебатите за независноста на Шкотска, Брекзит и холандскиот референдум за договорот за асоцијација со Украина, подуени од секој сомнителен факт кој ги слабее проевропските сили.
Употребата на непроверена информации како оружје од авторитарните сили е лошо само по себе, но оваа практика се одрази и на изборната кампања во САД. Сите политичари лажат, или, ако се изразиме повеќе меко, ги изопачуваат фактите во својот волја; но Доналд Трамп ја издигна оваа практика на принцип ново ниво. Тоа започна пред неколку години, кога тој почна да усвојува идејата за “раѓањето” – обвинувањата дека претседателот Барак Обама не е роден во САД, што Трамп продолжи да ги повторува дури откако Обама го покажа своето сведоштво за раѓање – во САД, природно.
За време на одржаната неодамна претседателска дебати Трамп изјавил дека никогаш не поддржувал војната во Ирак и никогаш не е нарекувал климатските промени измислица. По изборите, тој изјави дека би победил и на генерален ниво / но тој загуби со над 2 милиони гласот /, ако не беа фалсификувани гласови. Тоа не беше обична манипулација со фактите, а откриена лага – лага, која лесно можеше да биде верификуван. Тоа што тој ја распространуваше беше лошо само по себе, но најлошото беше дека избирачките републиканци не го казнија за тоа.
Традиционалното средство против лажните вести, според бранителите на слободата на информациите – е да налете вистина, која ќе биде барана на пазарот на идеите. За жал, ова решение речиси не работи во светот на социјалните медиуми, полни со тролови. Според различни проценки, во оваа категорија спаѓаат оод една четвртина до една третина од сите корисници на Твитер. Интернет требаше да нè ослободи од господарите на информациите; и навистина, денес информациите постапува со нас од сите можни извори – и сите тие се сметаат како еднакви. Нема основа да се смета дека “добрата” информации ќе ја победи “лошата”.
Постои и посериозен проблем отколку овие одделни лажни податоци и нивното влијание врз изборите. Зошто ние веруваме во вистинитоста на некој факт, иако поголемиот дел од нив не сме во можност да провериме? Прашањето е во тоа што постојат независни институции, чија задача е создавање на релевантни информации, на која можеме да се доверуваме. Американците добиваат информациите за злосторствата од Министерството за правда, а податоците за невработеноста – од страна на Бирото за труд статистика. Мејнстрим медиуми, како “Њујорк тајмс”, всушност беа настроени против Трамп, но тие имаат механизми кои ги спречуваат појавирте на сериозни фактички грешки во весникот. Многу се сомневам дека сајтот, го поддржува Трамп, Breitbart News располага со доволно број на луѓе кои ги проверуваат информациите објавени таму.
Во светот на Трамп, напротив, сè е политизирано. За време на кампањата тој рече дека шефот на ФЕД Џенет Јелн работела за Хилари Клинтон, за да се фалсификуваати изборите дека официјалните извори се криеле податоците идека одбивањето на ФБИ да ја обвини Клинтон значел дека таа ги подмитила. Таа, исто така одбиваше да им верува на безбедносните служби, ја обвини Русија во провала на серверите на Националниот комитет на Демократската партија.
И, се разбира, Трамп и неговите приврзаници сметаат дека сите мејнстрим медиуми се безнадежно ангажирани. Неспособноста да се достигне согласност за најосновните позиции е директна последица од големиот напад врз демократските институции во САД, Велика Британија и во целиот свет. Ова е доказ дека демократијата ја презеде во неправилна насока. Во САД се случи институционален распад, како резултат на што силни групи на интереси почнаа да се бранат со помош на системот на неограничено финансирање на изборните кампањи.
Така што обичните луѓе имаа причини да негодуваат. Во текот на изборната кампања овие чувства се продлабочија. Широко се шири верувањето дека сè е фалсификувано или политизирао, и дека цвета корупцијата. Ако официјалните органи на власта изјават дека вашиот кандидат изгуби, или другиот кандидат изгледал подобро за време на дебатите, тоа, најверојатно, е резултат на заговор. Верата во корумпираността на сите институции води до ќорсокакот на сеопшта недоверба.
Американската демократија и демократијата воопшто не можат да го преживеат отсуството на вера во безпристраснсота на институциите. Ќе започне партизанска политичка борба во сите аспекти на животот.
Френсис Фукујама е професор на Институтот за меѓународни студии Фримен Спогли при Универзитетот Стенфорд. Тој е автор на книгата “Политички ред и политички пад: од индустриската револуција до глобализацијата на демократијата”.