На 2 јануари 1907 година Иван Вазов ја пишува песната “Дамјану Груеву”. Поводот е трагичната смрт на војводата на 23 декември претходната година во Малешевските планини. Во еден од дванаесетте строфи на оваа песна Народниот поет извикува: “О, Македонијо, ти го губиш својот Левски, најверниот син, најсилниот меч …” Само во овие два стиха како да е кажано нешто за личноста која преора до дно душата на македонскиот Бугарин и го фрли во неа семето на идеалот за слобода.

Семето кое така драстично се наметнува стана Организација, формирана по сугестија на овој човек, во мит, реално присутен во животот и свеста на целиот народ и сокриено прифаќање како негова неизбежен суштина. Тука има нешто натприродно, надреално, надчовечко. Толку сме навикнати со сликите на Даме и Гоце како инспиратори на борбата во Македонија, што во стихијата на почитување кон нив го губиме образот на оние особини и квалитети кои ги издгнале уште додека биле живи на пиедесталот на недостижното. Тоа е големата мистерија. И подобро е да се смириме пред неа. Да не посегнуваме да ја толкуваме, анализираме и расчленуваме за поудобен увид во суштината .

Зошто Турција инвестира стотици илјади евра за срцето на Сулејман Величествениот во Унгарија

Но, денес, 109 години по неговата трагична смрт, сме должни да објавиме некои факти кои надвор од почитување кон него, се додаваат допири кон портретот на водачот, кој потонал целосно во грижата за успехот на започнатото дело! Еве некои од нив: “… При еден престој во Софија по првата турнеја низ Македонија, Груев посакува да се сретне со д-р Константин Стоилов, тогаш премиер. Кога Груев влегува во дворот, д-р К. Стоилов го гледа од прозорецот и им рекол на опкружувањето во собата: “Едно дете доаѓа кај мене …” По половина час разговор д-р Стоилов се збогуваше со Груев и влегувајќи кај другарите , извикува: “Еден голем човек штотуку излезе од дома …” / Петар М. Скопаков, “Дамјан Груев, 1942 / Може да шпекулираме само што се муабетело и што е сакал токму Даме од премиерот на Бугарија . Едно е јасно.
Тој така го респелтирал што сликата во главите на највисокиот домаќин претрпеле опасни инкарнации, за да се претвори тој, само во рок од половина час, од “едно дете” до “голем човек”. Митовите и фасцинациите со кои Груев живее во меморијата на народот тука се заменети, најверојатно, од способноста на младиот Груев да прави јасни и достапни планови за практична примена на борбата во Македонија …
Десетина години подоцна, на крајот на 1904 година, доаѓајќи во Софија, за да го закрепи малку порасклатеното здравје, тој е најден од дописникот на рускиот весник “Ново време” Кирилов, кој го интервјуира. Ова интервју излегува и во софискиот весник “Ден” на 16 јануари 1905 година

Покрај проблемите кои ги создава српската и грчката пропаганда во Македонија, Груев го открива категорично и националното чувство, ослободено од денешните манипулации и пропагандни измислици во Скопје: “Бугарите во Македонија се однесуваат полојално отколку Грците и Србите, можеби затоа што нашите таму се мнозинство и ние чувствуваме солидна морална почва под нозете … Во градовите Паланка, во големите села бројот на свесни Бугари е премногу голем .. . “Како да веруваме тогаш на снимените со толку невистини зборови на еден писател зад Осогово, кој самоуверено тврди:” Требаше да се знае вистината за средбата мегу Груев и егзархот Јосиф во есента 1897 година Разговорот не заврши со некаква спогодба.Тие не можеа да се разберат поради суштинската разлика: екзархот беше еволуционист и носител на великобугарскиот национализам, а Даме Груев беше револуционер и сеач на македонската народносна самобитност. / Душко Константинов, “Даме Груев”, Скопје, 1968, стр.80-81 / Даме е титан на бугарскиот дух во Македонија, врв, во подножјето на кој духовните пигмеи на сила се борат даго реконструирам неговиот лик по свој образ и подобие ! / БГНЕС —————-

Иван Николов е новинар, публицист и издавач. Тој е главен уредник на списанието Бугарија-Македонија.