Македонски биолошки примероци биле вклучени во големо меѓународно научно истражување за психијатриски нарушувања, спроведувано под водство на Универзитет Колумбија, а насочено кон проучување на мозочни промени поврзани со самоубиства, шизофренија и други ментални состојби. Темата повторно привлече внимание по објавувањето на документи од американското Министерство за правда поврзани со случајот Џефри Епстин, во кои индиректно се споменува и Македонија.
Поранешниот директор на Институтот за судска медицина во Скопје, Алексеј Дума, во изјава за Дојче веле нагласува дека станува збор за долгорочна и целосно легална научна соработка, спроведена со сите потребни одобренија и во согласност со етичките стандарди.
Според достапните информации, истражувањето опфатило создавање меѓународна банка на човечки мозоци со околу илјада примероци од повеќе земји. Примероците биле земани по смртта, обработувани и транспортирани под строго контролирани услови до лаборатории во САД, каде што биле архивирани и евидентирани за научни анализи.
Дума појаснува дека македонскиот придонес бил ограничен и далеку помал во споредба со вкупниот број примероци во колекцијата. Од земјава, на годишно ниво, биле испраќани меѓу 10 и 15 примероци, исклучиво со претходно одобрение од етичките комисии во Македонија и во САД, како и со комплетна царинска и транспортна документација.
„Ниту еден примерок не можеше да се извезе без законски дозволи. Сè се одвиваше транспарентно, со авионски транспорт и под надзор“, истакнува Дума, отфрлајќи какви било тврдења за злоупотреби или финансиски интерес.
Во научните трудови како клучна врска меѓу американската и македонската страна се наведува професорот Горазд Росоклија, кој учествувал во координацијата на истражувањето и во административните процедури. Документи од 2014 година укажуваат дека соработката меѓу Универзитетот Колумбија и македонските институции започнала уште во средината на 1990-тите години.
Покрај научните резултати, проектот, според Дума, придонел и за развој на истражувачките капацитети во Македонија, преку опрема, лабораториска поддршка и можности за обука на млади научници. Дел од резултатите биле користени во повеќе меѓународни студии и публикации.
Иако темата повторно се актуализира во чувствителен јавен контекст, вклучените во проектот нагласуваат дека станува збор за стандардна меѓународна научна соработка, реализирана во рамки на законските и етичките норми што важеле во периодот на нејзиното спроведување.