Тензиите тлеат со денови околу суперсоничната балистичка ракета CM-400 што Српските воздухопловни сили ја набавија од Кина. Нејзината набавка особено резонираше откако хрватскиот корисник на социјалната мрежа „X“ изјави дека веќе наводно се нарекува „Загребчанка“, алудирајќи на хрватската престолнина како потенцијална цел. Ви пренесуваме повеќе за овие ракети, нивната досегашна употреба, како и нивното влијание врз воената рамнотежа во регионот.
Српскиот претседател Александар Вучиќ минатата недела, неколку дена откако во медиумите се појавија фотографии од српски МиГ-29СМ со кинеска ракета, објави дека овие ракети ќе бидат официјално претставени „околу Видовден“, српски празник и важен историски датум кој паѓа на 28 јуни.
По премиерата на новата ракета во арсеналот на Србија, премиерот на Хрватска Андреј Пленковиќ објави дека ќе го информира генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, за тоа бидејќи никој во Европа нема вакви ракети. Вучиќ, пак, одговори дека лично ќе го информира Руте за аквизицијата, додавајќи дека Србија се вооружува затоа што „се подготвува за напад од Хрватска, Албанија и Косово, кои во меѓувреме формираа сојуз за воено-техничка соработка“.
Дополнително, Вучиќ истакна дека Србија има значителен број на кинески ракети и дека ќе набави уште.
Кинеското семејство ракети CM-400 претставува модерна генерација на суперсонични ракети развиени за воздушни напади врз цели на копно и на море. Тоа е систем развиен од кинеската државна компанија „China Aerospace Science and Industry Corporation“ (CASIC) со цел да се создаде релативно евтино, но многу ефикасно оружје за прецизни напади со долг дострел.
Ракетите од ова семејство, особено варијантата CM-400AKG, се наменети за таканаречени stand-off напади, т.е. напади врз цели од долги растојанија, надвор од дофатот на повеќето непријателски системи за воздушна одбрана. Концептот на stand-off напади стана клучен во современото воздушно војување бидејќи овозможува напади без влегување во непријателскиот воздушен простор, со што се намалува можноста за губење на воздухопловот.
Развојот на ракетата CM-400 е поврзан со напорите на кинеската воена индустрија да создаде ефикасно и извозно ориентирано оружје компатибилно со современите борбени авиони. Системот беше јавно претставен во 2012 година на воздухопловниот саем Жухаи, каде што беше прикажан како дел од вооружувањето на борбениот авион „JF-17 Thunder“, кинеско-пакистански проект.
Неговиот развој делумно се потпира на технологијата на кинеските тактички балистички ракети, особено на системот SY-400, што објаснува некои од неговите карактеристики, како што се неговата релативно висока траекторија на лет и високата крајна брзина. Таквиот профил на лет го разликува CM-400 од класичните крстосувачки ракети, бидејќи тие обично летаат на ниски височини.
Ракетите од семејството CM-400 припаѓаат на групата на среднодострелни суперсонични ракети лансирани од воздух. Тие се долги 510 сантиметри, тежат околу 900 килограми и можат да достигнат брзина помеѓу три и четири Маха, а според некои проценки, и повеќе во последната фаза од нападот.
Сè уште не е јасно која е крајната брзина на CM-400, па затоа не може со сигурност да се утврди дали припаѓа на групата хиперсонични ракети. Да потсетиме, тие достигнуваат брзина од пет или повеќе Маха, односно повеќе од 6157 километри на час.
Достапните податоци за дострелот на ракетата зборуваат за растојанија помеѓу 180 и 250 километри, иако некои извори наведуваат дури 400 километри.
Исто така е познато дека користи високоексплозивна или пенетрирачка боева глава со тежина помеѓу 150 и 200 килограми, а нејзината навигација се базира на комбинација од инерциски систем (INS) и сателитска навигација (GNSS). Во последната фаза од траекторијата на ракетата, таа користи активен радар т.е инфраред или телевизиски сензор за прецизно насочување.
Се карактеризира со таканаречената квази-балистичка патека на летот, т.е. комбинација од балистички и аеродинамичен профил, што ја зголемува нејзината брзина и кинетичка енергија при погодување на целта, но исто така го отежнува пресретнувањето со модерните системи за противвоздушна одбрана.
CM-400 е дизајниран да напаѓа цели со висока вредност, вклучувајќи радарски и противвоздушни системи, воени бродови, воени бази и инфраструктура, како и стратешки објекти на копно.
Главен корисник на оваа ракета се воздухопловните сили на Пакистан, кои ја интегрираат во авионот „JF-17“. Според некои извештаи, ракетата прв пат била употребена за време на минатогодишниот конфликт меѓу Пакистан и Индија, кога била употребена против радарските компоненти на индискиот систем за противвоздушна одбрана S-400.
Интеграцијата на кинеската ракета на ловците MiG-29SM од страна на Србија претставува прв случај на оперативна употреба на системот во Европа.
За да се разбере вистинската вредност на системот CM-400, потребно е да се спореди со други современи ракети лансирани од воздух, рускиот „Кинжал“ и американскиот „JASSM“.
„Кинжал“ е една од најпознатите руски хиперсонични ракети, бидејќи достигнува брзина од 10 маха и има дострел до 2.000 километри. Неговата боева глава тежи до 500 килограми и се лансира од пресретнувач MiG-31K или бомбардер Tu-22M2, што го класифицира како стратешко оружје, за разлика од CM-400 како тактички систем.
Американскиот „AGM-158 JASSM“ е стандардното прецизно оружје со долг дострел на НАТО со субзвучна брзина од 0,7 маха и дострел, во зависност од конфигурацијата, од 370 до 925 километри.
Овој систем тежи малку повеќе од еден тон и содржи боева глава со пенетратор тежок околу 450 килограми. Примарната стратегија на „JASSM“ е ниска видливост, прецизност и долг дострел, додека кинеската ракета се потпира на брзина и енергија на ударот.
Најголемото геополитичко значење на CM-400 во Европа е поврзано со фактот дека Србија стана првиот европски корисник на оваа ракета. Под претпоставка за максимален дострел од приближно 400 километри, ракета лансирана од централна Србија потенцијално би можела да достигне цели во Хрватска, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово, Албанија, Македонија, Унгарија, Бугарија и Романија.
Ова значи дека за прв пат, Србија добива можност за напад на регионално ниво без потреба нејзините авиони да влегуваат во странски воздушен простор.
Сепак, неколку фактори го ограничуваат нејзиното вистинско стратешко значење. Србија, имено, има само 11 ловци МиГ-29, и не треба да се заборави дека Хрватска е заштитена од интегрираната воздушна одбрана на НАТО, со релативно кратокиот дострел на CM-400 во споредба со западните крстосувачки ракети.
Земјите-членки на НАТО во дострел на српската ракета имаат пристап и до современи борбени авиони кои користат многу подобри системи, како што се претходно споменатите „AGM-148“ или „Storm Shadow“, а тие имаат подолг дострел и карактеристики на прикривање, што до одреден степен ја неутрализира предноста на суперсонична брзина на CM-400.
Сепак, оваа набавка на кинеско оружје има пошироки геополитички импликации бидејќи го зголемува кинеското влијание на европскиот пазар на оружје, го покренува прашањето за интероперабилност со системите на НАТО и поттикнува регионална трка во вооружување. Во политичкиот дискурс во регионот, оваа аквизиција веќе предизвика загриженост за потенцијалното нарушување на воената рамнотежа.