Ракувањето меѓу Изет Меџити и Билал Касами за модел на копретседателство во идната партија Вреди не е само организациски детал, туку порака за тоа како ќе изгледа внатрешната архитектура на новиот политички субјект.
Двајца претседатели со еднакво учество во телата значи двоен центар на легитимитет и двоен тест за зрелоста на структурата.
Прашањето не е дали ваквиот модел постои во Европа, туку дали овде ќе функционира како механизам за интеграција или како привремено примирје меѓу различни политички тежишта.
Европската пракса покажува дека двојното лидерство не е преседан. Во Германија, Зелените (Bündnis 90/Die Grünen) со години функционираат со „двоен врв“, како свесен избор да се одржи баланс меѓу различни струи и да се избегне концентрација на моќ во една фигура.
Сличен модел има и германската Социјалдемократска партија (SPD), која воведе копретседатели како начин да ја стабилизира партијата во период на внатрешни турбуленции и пад на довербата.
Die Linke, исто така во Германија, од самото формирање практикува двојно претседателство токму за да обезбеди рамнотежа меѓу различните традиции што ја сочинуваат.
Надвор од Германија, Scottish Greens во Шкотска имаат формални ко-лидери, додека и на европско ниво групата Greens/EFA во Европскиот парламент, како и Европската зелена партија, се водат од ко-претседатели.
Во сите овие случаи, двојното лидерство е статутарно дефинирана позиција со јасни правила на игра.
Она што ги одржува овие модели функционални не е личната хемија меѓу лидерите, туку институционалната рамка. Одлуките не зависат од тоа кој е погласен, туку од тоа што пишува во статутот и кој орган пресекува кога ќе настане спор.
Најчестиот механизам е јасна поделба на надлежности – еден лидер да го покрива политичкиот и јавниот дел, другиот организацискиот и теренот, со што се избегнува секојдневно преклопување.
Кога ќе се појави несогласување околу клучно прашање, одлуката оди на гласање во извршен одбор или претседателство. Со други зборови, персоналниот судир се пренесува на колективно тело кое има легитимитет да одлучува. Без таков филтер, копретседателството лесно може да се претвори во парализа: два потписи, а ниедна одлука.
Во случајот со Вреди, најделикатни ќе бидат кадровските и коалициските прашања. Токму таму најчесто се јавуваат различни визии – околу тоа кој кадар е прифатлив, со кого се преговара и под кои услови.
Ако двајцата претседатели имаат спротивни ставови, а нема предвиден механизам за арбитража, ризикот е двоен.
Прво, одлуките може да се одложуваат додека не станат политички поскапи од самиот спор.
Второ, структурите на терен може да почнат да се групираат околу „својот“ претседател, создавајќи паралелни линии на лојалност. Во таква атмосфера, формалната рамноправност лесно преминува во фактичка поделеност.
Од друга страна, ако моделот е внимателно дизајниран, тој може да донесе и стабилизирачки ефект. Двајца лидери значат поголем капацитет за комуникација, за покривање различни средини и за распределба на товарот во кампањи и преговори.
Во услови кога партијата се обидува да обедини повеќе структури и интереси, копретседателството може да испрати сигнал дека никој не е маргинализиран.
Европските примери покажуваат дека двојното лидерство често се користи токму како инструмент за инклузивност и рамнотежа, особено во партии што произлегуваат од спојување или од поширока коалициска платформа.
Клучниот индикатор за тоа дали моделот ќе биде одржлив ќе биде транспарентноста на правилата. Кој потпишува официјални документи? Кој ја води коалициската комуникација? Како се носат итни одлуки? Дали постои јасен рок за усогласување пред прашањето да се стави на гласање во повисоко тело?
Ако овие одговори се прецизно дефинирани, копретседателството може да функционира како институционална рамка. Ако останат во сферата на политички договор „меѓу двајца“, секоја следна криза ќе ја тестира издржливоста на договорот.
Во европската пракса, двојното лидерство најчесто опстојува кога партијата има силна култура на колективно одлучување и јасна поделеност на одговорностите. Таму каде што партиите се изразито лидерски ориентирани и зависат од харизма на една фигура, ваквиот модел ретко трае долго.
Затоа, во случајот со Вреди, прашањето не е дали двајца претседатели можат формално да делат функција, туку дали организацијата ќе успее да ја изгради дисциплината што го прави моделот функционален.
Б.Т.