Најопасните работи ретко се случуваат ноќе и тајно. Тие се случуваат преку ден, во канцеларии со флуоресцентно светло, меѓу два потписи и две шолји кафе.
Токму затоа оваа приказна не треба да нè плаши, туку да нè вознемири.
Транспортот на мозоци од починати лица со психијатриски дијагнози од Македонија во странство, без јасна јавна дебата и без недвосмислена информирана согласност, не е медицинска сензација. Тоа е институционален дефект. Не затоа што науката е зло, туку затоа што науката без етика престанува да биде наука.
Клучниот проблем не е каде завршиле тие мозоци, туку како заминале. Кој одлучил? По кои критериуми? Во чие име? Кога телото на човекот станува предмет на меѓународна размена, без јасна заштита на неговото достоинство, тогаш станува збор за злоупотреба, а не за истражување.
Особено проблематичен е изборот на „материјалот“. Лицата со психијатриски дијагнози историски се меѓу најранливите групи. Токму затоа во современата медицина тие уживаат зголемена етичка заштита. Ако тие заштити биле заобиколени, тогаш ова не е техничко прашање, туку морален пад.
Аргументот „сѐ било законски“ не е доволен. Историјата е полна со работи што биле законски, а подоцна признати како длабоко погрешни. Законот не е алиби ако служи како параван за нешто нечовечно.
Науката не напредува со тајност, туку со доверба. А доверба нема кога семејствата не знаат што се случило, кога јавноста дознава индиректно и кога институциите молчат. Во таков контекст, секое „истражување“ го губи моралниот легитимитет.
Оваа приказна не е напад врз медицината. Таа е повик медицината да се сети на својата суштина. Човекот не е средство, дури ни кога е мртов. Особено не ако токму за време на животот бил третиран како проблем што треба да се тргне од видик.
Ако ова го прифатиме како нормално, тогаш утре границата ќе се помести уште малку. Денес мозок, утре нешто друго. Преседенсите не се опасни затоа што се екстремни, туку затоа што стануваат навика.
Затоа ова не смее да остане фуснота во туѓи документи. Не поради минатото, туку поради иднината.
Општество што не знае да ги заштити најранливите, дури ни по смртта, не може сериозно да зборува за напредок, хуманост или за европски вредности.
Локален херој