Уште со крајот на Хрушчовата ера престана да има смисла од постоењето на СССР. Крајот беше ставен со договорот од 8 декември 1991 година, потпишан во Беловежката Гора од тогашните лидери на советските републики Русија, Украина и Белорусија. На Нова година Унијата формално премина во историјата.
Но таа живее во сеќавањата на редиците за салами и други дефицитарни стоки, пишува Константин Егер во одговор на оние кои се уште жалат по СССР, во коментарот за “Дојче веле”.
Митот дека Борис Елцин, Леонид Кравчук и Станислав Шушкевич ма злосторнички начин ја уништија СССР за време на нивната тајна средба во резиденцијата Вискули во Беловежката Гора крај Брест, е едно од најпознатите масовно распространети верувања во денешна Русија. Како и слухот дека тројцата во декември 1991 потпишаа Договорот за основање на Организацијата на независни држави / ЗНД /, биле толку пијани што дури и не разбрале што прават.
Можеше ли да се спречи распадот на СССР?
Всушност раководителите на трите републики потпиша некролог на веќе споменатиот Советски Сојуз. На почетокот на декември 1991 тој опстојува речиси само на хартија. Последна шанса за зачувување на Унијата под некаква форма де факто е прокоцкана од учесницирте на превратот на Државниот комитет за вонредни ситуации / ГКЧП /. Нивниот обид да ја заземат власта конечно го погребува подготвуваниот од претседателот Михаил Горбачов нов сојузен договор, кој би требало да биде потпишан до крајот на август.
Денес, 25 години подоцна, станува јасно дека немало како да се прекине распадот на советската империја. Тогашниот претседател на Литванија Витаутас Ландсбергис прилично пошироко ги опишува настаните во 1991 година. “Балтичките држави веќе беа објави дека го напуштаат СССР и немаат намера да потпишат никаков нов договор. Истата линија ја одржуваа и кавкаските републики како Грузија, која исто така ја објави својата целосна независност”.
Всушност руското општество не сврте речиси никакво внимание на договорот, потпишан во Беловежката Гора. Во последните месеци на 1991 година многумина беа убедени дека е крајно време да се надмине целосната парализа на сојузната власт, која владееше со години.
Кога човек поминува најголем дел од своето време во редици за шопинг или се удира меѓу мноштвото луѓе кои сакаат да набават билети за вотка или цигари, фактот кој изгледа заборавен од многумина во денешна Русија, тој неизбежно ја претпочита реалноста, која пак бил и горчлива, пред бескрајниот хаос. А во умрениот СССР владееше токму хаос. Затоа денешното длабоко убедување на мнозинството Руси дека СССР можел да биде зачуван, е спротивно на вистинските факти.
Ниту едно општество не е во состојба на два пати да преживее распадт на својата држава во рамките на ист век, без да доживее сериозна психичка траума. Затоа нема место за никаква „злопамтење„. Но, факт е дека Русите денес го идеализираат оној СССР. Но тоа беше држава на потиснати луѓе со многу скромни желби;
општество на чиновници и шпекуланти, управуваа со едно старечко Политбирото.
Од гледна точка на современиот руски државјанин трагедиите на минатото немаат никаков однос кон “земјата која ни украдоа”. Само дека тоа не е точно. Тивката, досадна и релативно мирна ера на застојот беше реакција на ужасите од ленинистичко-Сталиничкиот СССР и време во кое многумина сфатија дека комунистичкиот експеримент е неуспешен. Луѓето престанаа да веруваат во идејата за “ново општество”, поради што беа жртвувана милиони човечки судбини. Уште со крајот на Хрушчовата ера престана да има и смисла од постоењето на СССР. Унијата се спомиња на редиците за салами и други дефицитарни стоки.
“И Руската империја, и Советскиот Сојуз се распаднаа поради слабоста на крајната власт, а не затоа што имало некаков сериозен проблем во државата!” Ова е мотото на новата историска доктрина, проследено со претседателот Путин и министерот за култура Мединскиј. Што сакаат да ни го изнесе со тоа? Дека ако сакаш да спасиш земја, треба да се потчинуваат на власта.
Се плашам дека луѓето од руската врхушка така и не се учат од распадот на Советскиот Сојуз. Тие си мислат дека можат да измамат и да ја менуваат историјата. Декларираат прагматизам, но остануваат чисти романтичари. За разлика од нив Елцин, Шушкевич и Кравчук се покажаа реални. Во 1991 тие ја направија иднината. Тоа не се покажа толку розово како што се очекуваше, но се уште нуди шанси да станеме слободни луѓе. Важното е да сфатиме дека никој на никого не му украл земјаа.