Очигледно одобрувањето на Доналд Трамп односно руската сајбер-шпионажа против Хилари Клинтон, за која наводно интервенирало претседателот Владимир Путин, во САД предизвика политичка расправа.
Односите меѓу Путин и Клинтон сепак се напнати барем од 2011 година, кога како државен секретар таа го обвини за фалсификување на изборните резултати, а тој неа – дека се мешаат во руската политика.
Според Путин, кој во тоа време беше премиер и планираше враќање на претседателската функција, со зборовите дека таа ги повикува демонстранти да излезат на улиците.
Протестите тогаш навистина беа преполни. Изјавите на Клинтон ја раздразнија и Белата куќа, која во тоа време уште гаеше надеж дека политиката на претседателот Барак Обама ќе започне на чисто со Русија и таа може да биде спасена.
Оваа епизода од крајот на нејзиниот мандат на државен секретар е важен да се разбере зошто владата на Путин можеби има мотив да проникне со провалувањето во компјутерските системи на Националниот комитет на Демократската партија и да разгласи пораки, за да ја влоши шансите на Клинтон на изборите против Трамп.
Но, тој е индикативен и за цврстиот однос кон Русија и Путин што Клинтон ја следеше во администрацијата на Обама. Кога таа ја осуди Русија поради изборите, советникот за национална безбедност на Обама Том Донилан планираше патување во Москва и средба со Путин, но остриот јазик на Клинтон ја отежни дипломатијата.
Саркастичните размени на реплики сведочи за лесно запаливи односи меѓу двајца амбициозни, самоуверени лидери, кои не се плашат да ја остваруваат власта. Едниот е поранешен агент на КГБ, кој излезе од сенките, а другиот е позната жена политичар, поминала децении на јавната сцена.
“Во нашата влада државниот секретар Клинтон секогаш ја следеше поцврста линија кон Путин и Русите во споредба со други луѓе од владата”, вели Мајкл Макфол, советник за Русија и поранешен амбасадор на САД во Москва. “Путин беше цврсто убеден дека со Клинтон на чело ние сме се обидувале да се мешаме во неговото управување.”
Ова е еден од неколкуте случаи во кои Клинтон била поголем јастреб од шефот – разлики кои Белата куќа и изборниот штаб на Клинтон засега го омаловажуваат, но кои можат да излезат на виделина на изборите. Несомнено Клинтон беше искрена, кога изјави дека ќе има многу посериозен отпор од Обама на агресија на Путин во Украина и Сирија.
Првата средба на Клинтон како државен секретар со Путин ги положи темелите на бурната врска. Кога таа отиде да се состанат во неговата вила во близина на Москва на 19 март 2010 година, тој ја остави да чека пред керамичкиот камин, во шума од камери и микрофони.
Најпосле Путин се појави и го користи моментот за да одржи предавање на Хилари и на новинарите како САД треба да кренат санкциите против американски компании и да прават бизнис во Иран. А кога таа почна да ја брани политиката на владата на Обама, Путин брзо нареди на новинарите да излезат од собата.
Клинтон сврте на шега за оваа случка и често им ја раскажува новинарите, кога станува збор за односите со Путин. “Господине премиер, кажете ми што правеше, за да спасите тигрите во Сибир”, го прашала таа покрај проповедта за трговската политика.
Путин доби ведар израз и ја однел во својот кабинет на долниот кат, каде имало карта на Русија. На неа укажа различни региони и зборувал ревносно за загрозените тигри и поларните мечки. Тој ја прашал дали Бил Клинтон би отишол со него на експедиција за означување на мечки во Сибир. Потоа додал дека ако Бил нема можност, може самата Хилари да оди.
Патниците со неа дипломати биле импресионирани. “Како тој гледа од глава до пети во човекот против себе и оценува дали е достоен противник или соговорник “, рече Вилијам Барнс, поранешен амбасадор во Москва, кој беше заменик на Клинтон во Стејт департментот.
“Сум го видел со други луѓе кои не гледа на ист начин и на кои е доста презирен и критичен”.
Ако погледнеме наназад сепак, средбата го посеа семето на идни тензии. Осум месеци подоцна Клинтон го откажа учеството на состанок за спасување на тигри кој Путин го организира во Санкт Петербург. Извинувањето нејзино беше дека треба да остане во Вашингтон да лобира во Сенатот за ратификација на нов договор за намалување на оружјето.
Година подоцна Клинтон патува во Литванија, кога се појавија информации за фалсификување на гласови и други изборни интриги по парламентарните избори во Русија.
“Рускиот народ има право да биде чуен и да неговиот глас да се забележи”, рече таа во соопштението, напишано од нејзината портпаролка Викторија Нуланд, дипломат од кариера и експерт за Советскиот Сојуз, позната по критичните погледи за Русија.
“Путин беше во модринки од гнев дека таа проговорила на сите што слушаа”, рече Макфол. Високи руски претставници дури се јавија во Белата куќа да прашуваат дали таа зборува во името на САД. Тоа предизвика бура во Западното крило, бидејќи Макфол официјално поддржа изјавата на Клинтон. Иако претседателот исто така беше скептичен за намерите на Путин, тој исто така се надеваше да задржи жива уште малку политиката на рестарт со Русија.
Нема докази дека Клинтон доживеала било што би се каела. Непосредно пред да го напушти Стејт департментот, таа го натера својот главен политички советник Џејк Саливан да напише три страници и проштално писмо во нејзино име до Обама, во кое предупредуваше дека политиката на рестарт со Русија е мртва, дека односите со Русија ќе се влошат под водство на Путин и дека САД треба да дадат силен отпор.
Советници на Клинтон се убедени дека таа ќе треба истата политика како претседател. Неодамнешните коментари на Трамп дека се надева дека Русија ќе најде и ќе ги обелодени јавно илјадата пораки кои Клинтон не им ги предала на Стејт департментот, само нагласи колку е голем јазот помеѓу нивните позиции, сметаат овие советници.
“Она што Трамп изјави денеска е несовесно и покажува дека тој е непогоден за Овалната соба”, рече Николас Барнс, поранешен вработен во Стејт департментот и советник на Клинтон за надворешна политика. Тој изрази уверување дека Клинтон ќе ги брани силно интересите на САД и нивните сојузници против секаква агресија од страна на Путин.
Во 2014 година, откако Русија го анектира Крим и, и се закани Украина, испраќајќи тенкови и војници, се виде дека писмото на Клинтон до Обама било далекувидно. На состанок за прибирање на средства во март 2014 година таа спореди однесувањето на Путин со освојување на Судетската област од Хитлер во 1938 година.
Кога Путин беше прашан три месеци подоцна од француска телевизија што мисли за оваа споредба, тој одговори: “Подобро е да не спориме со жени. Клинтон никогаш не била особено елегантна во реториката” .