“Крстоносците, лажговци, нацисти, клеветници …” “Клевета, подбив , дискриминација, антиислaмизaм …” “Ако ги отвориме книгите по европска историја … Каде се Абориџините? Каде се локалните Американци? Каде се повеќето африкански племиња? Гета се европско дело. Прво таму е етничката дискриминација, потоа доаѓа геноцидот …”
Турските власти жестоко реагираа на две од последните осуда на “геноцидот” против Ерменците на столетието.
Прво, на 12 април папа Фрањо ги опиша масакрите на отоманските Ерменци во 1915-1916 година како прв геноцид во дваесеттиот век. Папата одржа миса во римската базилика Св. Петар во присуство на ерменскиот претседател Серж Саркисјан.
Европа и папата Францис
Неколку дена подоцна, Европскиот парламент повторно ја повика Турција да го признае ерменскиот “геноцид”, за да може да го отвори патот кон вистинско помирување со Ерменија. Парламентот, исто така ја пофали изјавата на папата по поводмасакрот на столетието .
Но самата Анкара си беше подготвено за столетието, што се одбележува на 24 април, за ерменски ден на комеморацијата.
Наместо по несмасна начин и тоа само оваа година турски официјални лица повлекоа напред – од 25 април / денот на кој сојузничките трупи извршија потиснување на отоманска територија / на 24 април – Денот за сеќавање на Австралија и Нов Зеланд / Anzac day /, со кој се одбележува битката кај Галиполи во Првата светска војна. Во тоа може само да биде виден обидот за засенчување на настанот за столетието. Истовремено влијателни странски личности лобираа за да бидат сигурни дека зборот “геноцид” нема да биде реченици на ниту едно официјално или неофицијално настан поврзан со столетието.
Речиси секоја година во ова време турски пратеници патуваат до Вашингтон за да лобираат пред американските власти против употребата на зборот “геноцид” за опишување на масакрот на 1,5 милиони. Ерменци. Но, оваа година лобистичка делегација ќе биде предводена директно од министерот за надворешни работи, Мевлут Чавушоглу, кој отпатува оваа недела.
Хорот на негацијата
Високи Турци официјални лица – без исклучок – упатија недипломатски навреди како кон папата, така и кон европратениците. Во напад на бес Анкара дури го врати амбасадор во Светата Столица.
Турскиот претседател Реџеп Тајип Ердоган зборовите на папата: “осудување и го предупредувам почитуваниот папа, надевајќи се дека тој можеби нема пак да направи слична грешка.” Тој отиде и подалеку со нагласка на сопствената великодушност дека “не депортира” ерменски граѓани од Турција, иако вознемирувачка е бројката на протераните 100 000 , како број на Ерменците кои работат во повеќето случаи илегално, во Турција.
Претседателот на турскиот парламент Џемил Чичек го обвини Рим дека го зел на нишан исламот: “Неприфатливо е за некој да упатува таква клевета. Она што го направи папата, е озборување, клевета и дискриминација. Јазикот на омразата е нешто од кој денес се жалат најмногу; расизам, говор на омраза, антиисламизам. “
Следниот кој интервенира, беше премиерот Ахмет Давутоглу. “Европскиот парламент, ако сака да придонесе за мирот, не би требало да носи одлуки кои предизвикуваат омраза. Ова прашање сега е надвор од турско-ерменски проблем. Тоа е нов одраз на расизмот во Европа … Апелирам до папата: Оние кои се извлековме од извршени од католичкиот свет преку инквизицијата геноцид во Шпанија, најдоа мир и безбедност во нашиот фер систем. ” И додаде: “Подготвени сме да разговараме за сè, но нема да дозволиме нашата нација да биде навредувана поради нејзината историја. Нема да дозволиме Турција да биде уценувана преку историски спорови.”
Во меѓувреме вицепремиерот Јалцин Акдоган го користи Твитер за незадоволството . “Со последното решение кое нема оправданоста и резултат, Европскиот парламент ја уништи довербата во себе”. Тој ги повика Европарламентот да “престане да користи празна историска реторика и да се зафати со тековни прашања – ако навистина има сила и визија”.
Но, повеќето груби зборови користи турскиот министер за европски прашања Волкан Бозкир.Тој прво го нарече “циркус” Европскиот парламент, една институција со која работи секојдневно. “Улогата на парламентите и особено на Европскиот парламент, кој претставува милиони Европејци, не е да се напише историја, туку да обезбедуваат реални и трајни решенија за предизвиците со кои се соочува Европа денес”, рече тој.
Потоа Бозкир сврте рафали против папата, велејќи дека неговата позиција во однос на “геноцидот” е таква, бидејќи папата е од Аргентина, “која ги пречека нацистите со” Добредојдовте “, а тие беа главните сторители на еврејскиот Холокауст”.
И за финале Емруллах Ишлер, поранешен вицепремиер, изјави дека ако треба да се зборува за “геноцид”, тогаш треба да се зборува за геноцидот “, организиран” од Ерменците на Турците.
Коментари и заговори
Но грубата антизападна реторика не е ограничена само меѓу официјални претставници на владејачката партија. Со забележителен исклучок на курдските политичари, сите други политички партии го нападнаа со еднаква жар и папата, и Европарламентот. Паралелно со владејачката партија опозициските СНР и МНР станаа коавтори на заедничка декларација со која се осудуваат изјавата на Европарламентот.
И верски водачи беа вовлечени во противречностите. Мехмет Гормез, шеф на религиозните дела, изјавува дека на странците не треба да им биде дозволени да се мешаат во проблемот.”Угнетувачот политички лобира за поврзување со јавноста во светот ги распослал своите активности до ритуалите и молитвите на верските институции”, рече тој.
Муфтијата на Анкара Мефаил Хзл, коментира дека изјавата на папата ” ја одразува модерната боја на крстоносните војни, кои ги започна тие земjи со векови”.
“Овие земји одамна се знаменосци на муслиманскиот свет, што значи дека многу непријатели, и внатре и надвор од земјата, се започнувале со напади со различни методи. Искрено, убеден сум дека забелешките на папата само ќе го забрзаат процесот за отворање на” Света Софија “како храм за богослужба по муслиманско”.
Овој коментар на муфтијата дојде кога гласовите од владините кругови се засилија, и повикуваа “Света Софија” да биде отворена како џамија на годишнината од заземањето на Истанбул на 29 мај – само девет дена пред парламентарните избори. Тоа очекувано се гледа како обид за присобирање на побожните верските гласачи.
Ѓунај Оздемир, гувернерот на провинцијата Карс, која се граничи со Ерменија, пак, повика папата да ја смени својата вера со ислам во потрага по просветлување.
Новинарот Мехмет Барлас од весникот “Сабах”, кое издание има многу блиски врски со семејството Ердоган, отиде дотаму да сугерира дека членовите на ерменската дијаспора во САД донираа 25 милијарди долари на Институтот за религиозни дела на Ватикан во замена на спомнувањето на “геноцидот” од папата.
Предизвик кон државата
Сепак ов “верска унија” не е изненадување. Геноцидот на Ерменците е составен дел од религиозно-етничкото чистење и дипломатското мародерство на благосостојба, насочено против сите немуслимански групи во доцната Отоманската империја. Оваа чистка доведе до откритието религиозно хомогена турска нација-држава.
Овој геноцид, како размената меѓу Грција и Турција на муслимани-православни, е во самата основа на турската република. Практично религиозно-етничкото чистење продолжува без да запира за време на републиканските години. Во оваа ера повеќето немуслиманските верски движења беа уништени. Значи што и да е официјално – или дури неофицијално – признавање на минато насилство би било предизвик за самиот темел на државата.
Државата досега не била принудувајна преку воен пораз да ги признае своите злосторства, како што беше нацистичка Германија. Сега државните институции не можат да се обезбедат со повеќе од оскудните удобни случаи на владејачката партија против немуслиманските малцинства. Напротив, државата има потреба, според конечните анализи, не само да го негира, но и индиректно да го оправда геноцидот во името на потврдувањето на своето постоење.
……………………………….
Автор на коментарот во телевизија Ал Џезира е Ченгиз Актар, поранешен директор во ОН и еден од истакнатите поборници за интеграцијата на Турција во ЕУ.