Пред проатлантическите сили во земјата има јасен императив: општа, силна и достојна кандидатура за претседател, кој ќе гарантира европската нејзина иднина. Претседателот Плевнелиев беше можна таква кандидатура, но неговата одлука да не учествува на изборите, треба да се почитува.
Неговиот досегашен придонес – во овој сложен и тежок историски момент – допрва ќе се оценува и оваа проценка, ако е објективна, мора да биде многу висока.
Но, бидејќи до крајот на неговиот мандат има уште време за важни одлуки, сега нема потреба од генерализации. Но барем десно-центристите имаат пример за кандидат кој го бараат.
А како стана збор за десните, ситуацијата таму станува исклучително нервозна и тешка. ГЕРБ и дел од реформистичкиот блок / РБ / се во невозможна коалиција со сé посамоуверен патриоти, чии барања се повеќе се далеку од здравиот разум. Радан Канев и ДСБ имаат стекнато морален капитал со својата позиција за судските реформи, случајот КТБ и други клучни политики кои беа нејасни во последните месеци. Но со времето споменот за овие битки преставуваат, а дојдоа и коцкарските и избезумено решенија со “Кандидатурата” на Плевнелиев за нов мандат. Како резултат на тоа, сега и двете страни на десните се застапени со релативно слаби позиции
Одлуката на Плевнелиев не треба да се прима како вина на Кнев или ДПБ на никаков начин сепак. На крајот – иако се неточни и неконсултирани – активностите на Кнев беа очигледно добронамерни и правилно увидоа дека Плевнелиев е профилот на човек, од кој Бугарија има потреба. Во последните десетина месеци повеќето од политичарите се згрешени и сериозни и на овој протоколот грешка на Кнев е прилично невина.
Ако оставиме протоколот и етикетата настрана, сепак, недостатокот на поддршка од ГЕРБ и отворено негативните изјавите на Цветанов беа тешката форма на оддалечување од претседателот и отсуство на поддршка за него. Ова исто така е политички избор, за кој само ГЕРБ си носат одговорност.
Нема еднозначни и јасни рецепти за тоа што треба да се прави од евроатлантските сили во земјата
Неколку се можните опции и изборот на најголемата партија можеби ќе ступоли кон една од нив:
– Напуштање на десноцентризмот и голема коалиција: ГЕРБ избира да остане најголемата партија во земјата, но без други сојузници во десно, кои ќе му дозволат да формира проатлантическа коалиција. При оваа варијанта се насочи кон управување со БСП, а можеби и АБВ, со скриена поддршка на ДПС. Борисов би можел да се надева на зачувување на премиерската позиција. Дури би можел да се пресели во претседателската при особено песиместични изборни прогнози за ГЕРБ (но за такво решение времето станува краток). Онака, со оваа опција Цветанов продолжува да се расправа со помалите десничарски партии – едни присоединува, но со други војува, со главна цел спречување на нивното обединување;
– Ако се договори десноцентристичко управување и консолидација на малите партнери: Оваа опција изгледа најдобра од чиста гледна точка на интересите на европската иднина на земјата, бидејќи овозможува централнодесничарско управување. (Со околу 30% поддршка ГЕРБ не може да управува без партнери.) Во моментот на последните локални избори беше очигледно дека една коалиција може да работи и во интерес на ГЕРБ, и РБ, но во декември оваа опција беше напуштен во корист на интеракција на ГЕРБ со ДСС и АБВ. Враќањето кон ситуацијата пред декември 2015 година, иако не е невозможно, ќе бара такво политичка вештина и трезна проценка дека е практично неостварливо. Но сепак луѓето се носители на слободна волја и разум, и не треба да се потцени;
– Во завој со патриотска, националистичка насока: Деснопатриотично управување би било можеби најпроблематични сценарио кое ќе тестира не само владината стабилност, но и уставните вилјанија врз земјата. Сепак во ГЕРБ има доволно здрав разум – и институционален и личен – да не се дојде до слични варијанти, кои ќе ни стават во нова политичка, а можеби и меѓуетничка конфронтација. За оние кои го сонуваат Орбан, треба да се каже дека еден “патриотски” пресврт кај нас нема да ја маргинализира левицата, туку само ќе вложи вода во воденицата на АБВ и делови од БСП (кои за разлика од левицата во Унгарија и Полска се секогаш биле носители на национализмот). Па во желбата да се имитира централна Европа, десницата би се самопространила заедно со демократијата и уставност во земјата. А и другото што Орбановите фанови не треба да се превиди е дека и Унгарија, а и Полска, се практично етнички хомогени.
Овој тренд покажува само едно: време е за општи дебати, напуштање на малите сметки и одговорен избор во проатлантическите средини.
Излегувањето на претседателските избори со заеднички кандидат би било тест за капацитетот на десните. Иако поврзано со повлекување на пристоен човек од трката, одлуката на Плевнелиев доаѓа токму навреме за да потсети дека може да биде пропуштат последниот воз од оние кои гледаат местото на Бугарија уникатно во Европа.