На крајот на септември Русија почна да нанесува воздушни напади во Сирија под изговор за борба против терористичките групи. Русија стана учесничка во сириската криза и САД мораат да решаваат што да прават.

Вашингтон уште еднаш беше фатен за да реагира, како беше во март 2014 година, кога Русија го анектира Крим и започна да ги поддржува проруските сепаратисти во источна Украина. И покрај бројните внатрешни проблеми Русија повторно демонстрира изненадувачка моќ не само на своите граници, но и многу подалеку нив. Зошто Вашингтон толку бавно ја сфаќаат новата реалност, креирана од Русија? САД и нивните сојузници постовија погрешни проценки за решеноста на Русија да го преиспита глобалниот поредок, кој според Москва беше наметнат од Вашингтон по распадот на СССР.
Во позадината на претстојните претседателски избори Вашингтон е изведен пред две главни предизвици поврзани со Русија. Прво, треба да се утврди суштината на руските цели во Сирија и Украина. Второ, колку во Русија е создаден крајно персонален политички систем, Обама и неговиот наследник треба да одлучат како да ги градат односите со Русија. Ова е многу сложена ситуација, имајќи ја предвид улогата на предизборната кампања, која е многу неизвесна. Фактите покажуваат дека ако следниот претседател сака да комуницирате со Кремљ во согласност со американските интереси, тој или таа ќе треба да се фокусираат на конкретни прашања за кои двете земји можат и треба да соработуваат – особено нуклеарното и обичното вооружување. Продолжувањето на изолацијата на Русија нема да успее. Напротив, следната американска администрација треба јасно да го информира Кремљ какви што се интересите и вредностите на САД и заедно со сојузниците да се спротистават на новите обиди на Русија да го уништи светскиот поредок, создаден по Студената војна. Одлуката на Путин да интервенира во Сирија произлезе од аналогни размислувања за влијанието и моќта на Русија во светот.

35 години по смртта на Тито потомците уште чекаат на прекрасното му наследство

Во последните 25 години соработката меѓу Москва и Вашингтон беше најплодна кога Москва чувствуваше дека кон неа се однесуваат како кон рамна. Со ова се објаснуваат успесите на преговорите за контролата на вооружувањето, вклучувајќи и за новиот договор за стратешкон вооружување, влијателено наследството по Студената војна. На ист начин Русија и Америка успешно соработуваа и заедно со четири други држави постигнаа договорот за нуклеарната програма на Иран – иако преговорите беа долги и тешки. Обама високо ја оцени улогата на Путин во разрешувањето на иранското прашање. Москва и Вашингтон успеваа исто да комуницираат кога има јасно дефинирани заеднички интереси.

На пример, во есента на 2001 година Русија помогна на САД во почетната фаза на операцијата во Авганистан, обезбедуваше информации и разузнавачки податоци кои им помогнаа на Американците да нанесат пораз на талибанците. Двете земји можат да соработуваат и по други прашања на безбедноста, како што беше во 2013 година, кога заедно одлучија по прашањето со резервите на хемиско оружје на режимот на Башар Асад. Во овој случај Русија ја презеде иницијативата, додека САД не дејствуваа. Соработката се покажа помалку успешна, кога работата влијаеше на соседни на Русија држави и НАТО. И покрај бројните уверувања на Западот во 90-тите години, дека проширувањето на НАТО не претставува закана за Москва, САД и нивните сојузници не успеаја да создадат по Студената војна таква архитектура на безбедноста во која Русија ќе се чувствува како природен учесник.
Веројатно тоа е просто невозможно, ако се земе предвид убеденоста на Русија во исправноста на нејзината врска за сферите на “привилегирани интереси” во пост-советскиот простор и нејзината желба да го ограничи суверенитетот на соседите. Конфликтите во Грузија и Украина, а исто анексијата на Крим во одреден степен е одговор на Русија поради чувство на исфрленост од европскиот систем за безбедност по Студената војна. Истото чувство на навреда го објаснува стремежот на Путин да постигне нов договор помеѓу големите сили, за да има Русија повеќе влијание по прашањата на европската безбедност. Путин особено сака да се постигне договор, дека ниту една држава од пост-советскиот простор нема да се приклучи на НАТО. Одлуката на Путин да интервенира во Сирија е произлезе од аналогни размислувања за влијанието и моќта на Русија во светот.

Можно е Москва да не го поддржи сирискиот претседател Башар Асад во долгорочна перспектива, но во моментов таа остро се спротивставува на било какво слабеење на секуларните диктатори на Блискиот Исток. Оттука и постојана е осудата од Путин на американската поддршка за опозициските сили за време на арапските револуција од 2011 година, како и неговата силна критика против активностите на НАТО против Либија истата година, кои доведоа до соборување на диктаторот Моамер Гадафи. Путин стравува дека хаосот во Блискиот Исток ќе го зајакне исламскиот екстремизам до руските граници – поранешните советски републики и потенцијално во самата Русија. Во исто време дејствијата на Русија треба да осигураат дека таа ќе има одлучувачкиот збор по прашањето кој ќе управува со Сирија, вклучувајќи ја сипотетички иднината за Асад. Со искористување воената сила, Москва испраќа сигнал на другите регионални играчи: за разлика од Вашингтон таа ќе ги поддржува лидерите и владите при народни востанија и нема да ги даваат, ако опозициските сили се обидат да ја земат власта, како што САД постапија со египетскиот претседател Хосни Мубарак во 2011 година. На таков начин сирискиот гамбит е дел од големиот маневар, чија цел е да биде вратено руското влијание во Блискиот Исток. Внатрешните политички фактори исто така работат за плановите на Путин.

Санкциите на САД и ЕУ против Русија по анексијата на Крим стана сериозен удар, особено во комбинација со падот на нафтените цени во светот и структурните проблеми на руската економија. Кремљ се обидува да добие пауза, за “замрзнување” конфликтот во Донбас – од почетокот на септември има примирје, страните исто повлекоа дел од тешкото вооружување, иако периодично се соопштува за судири. Путин се потпира на тоа дека примирјето ќе доведе до делумно укинување на санкциите, а исто така ќе создаде впечаток дека украинската криза се движи по патот на регулирањето. На овој начин Москва има намера да го пренасочи вниманието врз себе – од иницијатор на конфликтот во својата нова улога во Сирија на одговорен лидер во глобалната борба против тероризмот. Руската интервенција во Сирија носи мешани сигнали. Од една страна, Путин ги обвинува САД за создавањето на услови за настанување на “Исламска држава”, а од друга страна предлага да се обедини со нив во коалиција против терористичката група. Иако двете земји веруваат дека ИД е главната закана, Русија нанесува удари по групите на сириската опозиција, кои се поддржани од САД. За возврат Вашингтон го смета режимот на Асад за главен виновник на сегашните нерешени проблеми. Поради овие несогласувања на Русија и САД ќе им биде комплицирано да комуницираат во Сирија.

Неодамна Вашингтон преферираше да ги следи активностите на Русија во Сирија од страна и да почека додека таа заглави во “мочуриштето”. Но терористичките напади во Париз на 13 ноември ги променија сметките на Вашингтон и д дадоа нов импулс за заедничките напори на САД и Русија во Сирија и во борбата против ИД. На средбата на Г-20 во Турција наскоро по парискиот терор Обама и Путин се согласија да поддржат едно примирје во Сирија и да ги зајакнат дипломатските напори за прекин на граѓанската војна. Така барем Путин успеа да го вовлече Вашингтон во поблиска интеракција и да се откаже од својата политика на изолација на Русија. Ако главната цел на Путин во Сирија е да го натера Вашингтон да ја признае важноста на Русија во Блискиот Исток, вреди да се запрашаме дали ова е крајна цел за Путин или ова е само првиот чекор кон трипололовиотсвет во кој Кина, Русија и САД ќе ги носат основните решенија – некои руски експерти Лподржуваат таква идеја. Од друга страна, иако побарувачката за долгорочна стратегија од руските акции во Сирија да е многу фасцинантна, премногу можно е Путин да се вовлекол во конфликт, без да ја предвиди завршницата. До крајот на вториот претседателски мандат на Обама тензиите околу Сирија и Украина ќе доминира во американско-руските односи. Најдобра опција за Украина во краткорочна перспектива е “замрзнат конфликт”. Примирјето ќе продолжи да дејствува, иако Киев и натаму нема да го контролира Донбас, а Москва ќе продолжи да го користи своето влијание. Најмногу што САД можат да сторат, е да продолжат со умерената економска и политичка помош за владата на Украина, која се обидува да се справи со системските проблеми на корупцијата и економските пад.
Иако во американските владини средини едвај да има луѓе кои се искажаа за поактивна економска и воена помош за Украина, вклучувајќи снабдување на смртоносно оружје, Белата куќа постојано одбиваше да го прави тоа, плашејќи се да не ја провоцира Русија. И во 2016 година едвај ќе ја промени својата позиција. Во исто време интеракцијата во Сирија и борбата со ИД ќе остане предизвик за Москва и Вашингтон. Но Вашингтон нема толку многу варијации, бидејќи по војните во Авганистан и Ирак Американците не поддржаа директно учество на земјата во вооружен конфликт. Русија и САД продолжуваат да комуницираат на оваа компонента, но нема да биде лесно постигнување на согласност за иднината на Сирија по Асад. Директната воена соработка во Сирија е малку веројатна, затоа главното е воените операции на двете страни да не пречат на нивните акции. Идниот сопственик на Белата куќа ќе мора да ги утврди американските интереси во Сирија и Украина; да решава колку далеку е подготвен да го вметне Вашингтон во борбата во однос на дестабилизирачките чекори на Москва во овие и други држави; кога и каде САД треба да соработуваат со Русија. Конечно, земајќи ги предвид ограничените ресурси и јавното мислење, ќе треба да се решава не е ли време Западот да признае дека Москва успеа да ги промени во своја полза правилата на играта како во Сирија, така и во Украина. Русија не се развива така, како што сакаше Западот во 90-тите години. Соодветно на Вашингтон му се наметнува да има работа со реално постоечка Русија, а не со онаа која би сакале да ја гледаат Американците. Во блиска иднина треба да се очекува дека руско-американските односи ќе се карактеризираат со тензија и антагонизам, а не со соработка. Следниот претседател на САД нема зошто да спроведе уште едно “рестартирање”. Тој ќе мора да комуницира со Русија по прашањата за кои двете страни имаат јасно дефинирани заеднички цели во Сирија и на други места. Но новиот претседател треба јасно да ги дефинира и брани американските интереси. И во исто време да знае дека додека Кремљ ги согледува САД како главен противник, тој треба да се стреми да ја ослабне Русија, и како главен извор на сите наши проблеми, заедничките активности во име на заедничките цели ќе бидат кршливи и илузорни.
—————————————–
Анџела Стент, директор на Центарот за истражување на Евроазија, Русија и Источна Европа кон Џорџтаун Универзитетот. Таа е виш научен соработник во трансатлантските академија и автор на книгата “Границите на партнерството: односите меѓу САД и Русија во XXI век”. Статијата и е објавена во “Форин аферс”.