Од сите страни на политичкиот спектар, во бројни земји, се слуша како рефрен идејата за загарантирани основен приход или обезбедена минимална плата за сите. Тоа веќе се случува како експеримент во Канада, Аљаска, Индија, Намибија, Холандија. Од 2017 година и Финска привремено ќе се обиде тоа.
Самите Швајцарци наскоро ќе гласаат за темата. Идејата е толку разновидна дека се открива како во изјавите на повеќето либерални економисти, така и кај најрадикалните антиглобалисти. Според некои, гарантираниот основен приход ќе го поедностави испреплетениот систем од помош и даноци и драстично ќе ја намали улогата на државата, вклучувајќи до Дезинвестирањето на образованието и здравството, во кои секој би можел да се вклучи со овие средства по желба. За други, тоа би гарантирало за секој човек начини на постоење, ја намалува нечовечноста за руралците и би поттикнала интеграцијата преку работа, кој ќе се врши со нова доверба во иднината, а не во исклучително тешки услови. Тоа би било основен елемент на самопочитта, можност за секој да си го покаже својот талент. Други откриваат друг начин: така оние кои гледаат кон централните банки само борбата со рецесијата , обезбедување средства на (трговските) банки, си замислуваат како секој добива сума на сметка бесплатно. Тоа што тие го нарекуваат “пари од хеликоптерот” за идејата да се фрлаат пари од воздухот над екзалтираните банди. Исто и оние кои освен тоа се згрозуваат од мизеријата на најсиромашните од земјите од Југот и мислат дека еднократна годишна сума ќе им даде можност да преживеат.
Во бројки, за Франција тоа се околу 800 – 1000 евра месечно. Некои нудат износот да варира според возраста и социјалниот статус на оној кој ќе ја добива. Таа ќе биде обезбедувана од даноци или печатење на пари. Критичари не недостасуваат. Ако станува збор само за поедноставување на административната џунгла, тоа ќе го прероди стариот проект за негативен данок, кој секогаш оди криво. Ќе се изгубат специфичните влијанија на сите постоечки надоместоци кои не се измислени само така, за ништо. И тогаш ќе завршиме со нивно враќање и гарантиран приход ќе стане само уште еден вид на помош. Ако тоа се прави за да се подобрат приходите на оние кои се во најголема неизвесност, можеме да се плашиме од катастрофални ефекти врз пазарот на трудот, бидејќи ќе стане можно подобро да се преживува, без да се произведува, а прагот ефекти ќе го намалат интересот од враќање (на овие луѓе) на пазарот на трудот. Можеме да се плашиме дали работодавците нема да имаат корист и да ги намалат платите со еквивалентната сума. И конечно, во случајот со Франција, таков приход нема да има никакво влијание врз зголемувањето на вработеноста, бидејќи трошењето што ќе стане можно, ќе го напојува првенствено увозот. Всушност, за мене, таа има своја причина да постои во продлабочувањето на концентрацијата на богатството и во отсуство на глобален капацитет да биде создадено пребарување, а тоа би довело до премногу опасната дефлационна спирала. Во таков случај може да се замисли, на глобално ниво, или барем во најмала рака во Европа, гарантиран приход, резервирано за најслабите кој ќе додадеза нив различни приходи и ќе биде во форма на ваучери кои се користат за купување на услуги и прехранбени производи кои доаѓаат од локалното земјоделство. Секој ваучер ќе има важност три месеци и оној кој продава против него, би можел да си го заработат во Министерството за финансии. Влијанието врз растот и вработувањето ќе биде сигурно доста големо. Вреди да се обидеме , барем за три месеци …
——————–
Жак Атали е француски економист, финансиер и филозоф. Во 1991 година станува основач и прв шеф на новата Европска банка за обнова и развој. Автор е на романи, есеи и монографии, меѓу нив се издвојува книгата “Евреите, светот и парите”