Пред да ја критикуваат Германија поради трговскиот вишок, Американците подобро да стават ред во сопствената куќа.
Доналд Трамп ја обвинува Германија за манипулација на девизниот курс на еврото и тоа, според него, е причината за огромниот вишок на тековната сметка на земјата. Тој греши. Вишокот на тековната сметка на оваа земја, е еднаков на 8% од нејзиниот бруто домашниот производ (БДП), што дефинитивно е голем, доста голем, но тој не се должи на манипулација на девизен курс.
Вистинските виновници се инфлацијата балонот које е резултат на задолженоста на Јужна Европа, која и да ја омекне монетарната политика на Европската централна банка (ЕЦБ), финансиските производи ќе се продаваат во целиот свет и во американските банки.
Трговскиот суфицит на Германија се должи на ниската цена, на која се продаваат нејзините стокио. Во таа смисла Трамп е во право. Еврото е потценето во однос на доларот и Германија пдоста поевтино ја продава својата продукција на трговските партнери од еврозоната. Тоа потценување ја стимулира домашната побарувачка на германските стоки, а во исто време земјата не е подготвена да увезува колку што извезува.
Еврото е потценетао
Еврото во моментов чини 1,07 долари, а според Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД) фактичката куповна сила е еднаква на 1.29 долари. Со други зборови еврото е потценето за 17%.
Од друга страна, ако се повикаме на пресметки на “Голдман Сакс” од 2013 година и ја извадиме равенката за реалното поскапување на единствената валута оттогаш, дошле до заклучок дека вредноста на германските стоки се потценети за 19% во еврозоната. Генерално тие се потценети за една третина.
Потценувањето на вредноста на германските стоки затоа е неоспорен факт. Поентата е да разбереме зошто девизниот курс има толкава разлика. Потценувањето во еврозоната се должи на инфлацискиот балон кој е резултат на задолжувањето, на земјите од Јужна Европа кои влегоа во монетарната унија по самитот во Мадрид од 1995 година. Тоа доведе до драстично намалување на каматните стапки во овие држави. Каматите се намалија за околу 5% во Италија, Шпанија и Португалија и за 20% во Грција.
Поради најевтини кредити во странство, поврзани со еврото, платите се зголемија побрзо од продуктивноста, особено во градежништвото. Тоа ги туркаат цените нагоре и влијае на конкурентноста на индустријата на земјите од Јужна Европа.
Германија, која во тоа време преживеа криза, имаше ниска инфлација, во согласност со барањата на Договорот од Мастрихт, што придонесе за дополнително намалување на реалната цена на кредитирањето. Што се однесува до потценувањето на еврото, тоа се должи на две причини.
Ублажена монетарната политика на ЕЦБ
Првата причина: исклучително ублаженамонетарната политика на ЕЦБ и поконкретно печатењето на 2.300 милијарди евра за купување на обврзници на земјите од еврозоната во рамките на нејзината програма за квантитативно олеснување.
Дел од оваа сума отиде во странство во потрага по висок принос, што предизвика девалвација на еврото. Тоа е индиректна форма на манипулација на девизен курс. Одговорноста за неа, сепак не може да и биде припишано на Германија, бидејќи “Бундесбанк”, германската централна банка, најави категорично дека е против паричната олеснување и на другите слични мерки донесени од Управниот одбор на ЕЦБ.
Втората причина за потценувањето на еврото е внатрешен фактор во земјата на претседателот Трамп. Бидејќи доларот е главната резервна валута во светот, американскиот финансиски сектор успеа да им понуди на странските инвеститори во последните децении богат сет на атрактивни производи. Ова доведе до поскапување на долароти и влијае на конкурентноста на извозот на САД, слично на финансиските производи понудени од лондонското Сити, кои предизвикаа поскапување на британската фунта, кога Велика Британија беше член на ЕУ.
Холандска болест
При вакви ситуации економистите зборуваат за “холандска болест” или “проклетството на суровините”, бидејќи развојот на гасни наоѓалишта во Холандија во 60-тите години на минатиот век изврши притисок за зголемување на курсот на холандскиот гулден, предизвикувајќи пад на индустријата.
Без разлика дали станува збор да се продава на останатиот свет гас или финансиски производи, резултатот е насилен развој на еден сектор за сметка на други и како последица на тоа е зголемувањето на реалниот девизен курс. Кога се жалиме од последиците од силниот долар за вработување во САД во индустријата, претседателот Трамп би требало да гледа кон Волстрит, а не кон Германија.
Тој треба да сфати дека токму овие американски финансиски производи кои, макар се и интересни му наштетуваат на американскиот извоз, понекогаш биле “песочни замоци”, а не вистински инвестициски можности.
Во рамките на американскиот закон за финансирање на заедниците претседателите во основа Картер и Бил Клинтон охрабруваа предлози за доделување на големи кредити на луѓе во нерамноправна положба, за да се олесни нивниот пристап до живеалиште.
Од самиот почеток, сепак беше јасно дека многу од корисниците никогаш нема да можат да ги исплатат долговите.
Посредниците кои ги беа поттикнати овие луѓе да се ослободат од своите кредити, ги продадоа на банките, кои вешто ги конверзијаа овие “шупливи” средства во хартии од вредност со покриеност и ги пласираат на пазарот со лажен максимален кредитен рејтинг AAA. Волстрит тогаш ги нарекуваше “глупави германски пари” капиталот кои доаѓаа за да финансираат социјалната политика на САД.
Измамата беше откриена за време на финансиската криза. Во 2010 година германската влада беше принудена да вложи 280 милијарди евра, за да го поддржи банкарскиот сектор, создавајќи две банки со задача да ги купат овие проблематични финансиски производи. Од оваа гледна точка може да се каже дека за многу од германските автомобили Porsche, Mercedes и BMW, кои беа испорачани во САД, така и никогаш не беа платени.
Американскиот претседател би требало да го земе тоа во предвид пред да се заканува да започне трговска војна – или дури да се впушти во расправија со твитови – со Германија.
* Ханс-Вернер Зин е пензиониран професор по економија на минхенскиот универзитет, член на Советодавниот совет до германското Министерство за економија и поранешен претседател на Институтот за економски истражувања Ifo.