Мотивите за нападот врз Венецуела се бројни, но малкумина го споменуваат петродоларот

22

Мотивите за нападот на САД врз Венецуела и заробувањето на венецуелскиот претседател Николас Мадуро се веројатно бројни, но јавноста само накратко се осврна на стратегијата на Белата куќа за зајакнување на позицијата на „петродоларот“, пишува колумнистот на Ројтерс, Џејми Мекгивер.

Производството на венецуелска нафта во моментов е скромно, изнесува само еден милион барели дневно, додека резервите се најголеми во светот и, според некои проценки, достигнуваат дури 300 милијарди барели, што е 17 проценти од вкупните светски резерви, според Мекгивер.

Претседателот на САД, Доналд Трамп, јасно посочи дека САД се заинтересирани за искористување на овој огромен потенцијал, а американските нафтени гиганти треба да ја ревитализираат болната нафтена индустрија на Венецуела во своите планови.

Задржувањето на ова потенцијално огромно идно производство во „орбитата“ на САД би влијаело на енергетските пазари, но исто така би ја обезбедило позицијата на петродоларот, алатка која долго време ја гарантираше доминацијата на САД во глобалниот финансиски систем.

Подемот на Кина

Терминот „петродолар“ е измислен во 1970-тите, кога САД и Саудиска Арабија се согласија да тргуваат со нафта во долари на светскиот пазар, создавајќи нов извор на побарувачка за доларот и консолидирајќи ја стратешката, економската и политичката моќ на САД.

Петродоларот веројатно го достигна својот врв помеѓу 2002 и средината на 2008 година, кога цените на нафтата беа близу 150 долари за барел.

Во тоа време, САД беа најголемиот увозник на сурова нафта во светот, што им даваше на земјите производители огромни суфицити во трговијата со САД. Извозниците на „црно злато“ инвестираа голем дел од овој суфицит во американски државни обврзници, враќајќи ги парите во САД. Ова пак значеше пониски приноси на американските државни обврзници и пониски трошоци за задолжување на САД.

Ситуацијата е сосема поинаква во 2026 година, предупредува колумнистот на Ројтерс. Благодарение на извонредниот напредок во производството на нафта од шкрилци, САД сега се најголемиот производител на нафта во светот и, од 2021 година, нето извозник на „црно злато“.

Бројни други производители, како што е Саудиска Арабија, почнаа да ги пополнуваат сопствените буџетски дефицити со вишоците генерирани од извозот на нафта во нивната надворешна трговија.

Подемот на Кина на позиција на економска суперсила и новите политички поделби истовремено го намалија уделот на глобалната трговија, деноминиран во долари. Нема официјални бројки, но се проценува дека денес дури 20 проценти од глобалната трговија со нафта се плаќа во други валути, како што се еврото или јуанот.

Односот помеѓу доларот и нафтата исто така се промени, предупредува Мекгивер.

Петродоларот слабее

Девизниот курс на доларот и цените на нафтата одамна не се синхронизирани бидејќи зајакнувањето на доларот ја ослабна куповната моќ на купувачите со другите валути, а со тоа и побарувачката, што би резултирало со пониски цени на нафтата.

Според пресметките на аналитичарите во JP Morgan, зголемувањето од 1 процент на пондерираната вредност на доларот во периодот од 2005 до 2013 година доведе до пад од 3 проценти на цената на барел нафта на лондонскиот пазар.

Во периодот од 2014 до 2022 година, истото процентно зголемување на вредноста на доларот значеше пад на цената на барел нафта на лондонскиот пазар за само 0,2 проценти, според колумнистот на Ројтерс. Во 2025 година, нафтата поевтини, а доларот – ослабе.

Затоа, јасно е дека моќта на петродоларот слабее, мерено според уделот на американските државни обврзници во сопственост на земјите производители на нафта, како и уделот на приходите од продажба на нафта во глобалните текови на капитал, заклучува Мекгивер.

Конкурентност и доминација

Овие индикатори го одразуваат бавното, но континуирано слабеење на глобалниот статус на доларот во последните неколку децении, според колумнистот на Ројтерс, потсетувајќи дека уделот на доларот во девизните резерви моментално е на најниско ниво во последните 25 години.

Доларот е сè уште главна валута на светската трговија, но неговата позиција во таа област исто така слабее, забележува Мекгивер.

Кабинетот на претседателот Трамп се обидува да се спротивстави на тие трендови. Според нив, доларот треба да биде малку послаб за да ја направи американската индустрија поконкурентна, но во исто време треба да ја задржи својата доминантна позиција на глобалните пазари.

Неодамнешните настани во Венецуела и воспоставувањето одреден степен на контрола врз најголемите докажани резерви на нафта во светот може да бидат дел од стратегијата за рамнотежа во постигнувањето на овие цели, заедно со заканите за царини за земјите кои се обидуваат да создадат алтернатива на доларот, првенствено групата БРИКС, шпекулира колумнистот на Ројтерс.

„Доларот е сè уште клучна валута на пазарот на нафта и САД се обидуваат да ја зачуваат таа позиција“, го цитираше Мекгивер Хунг Тран, експерт од американскиот тинк-тенк Атлантски совет.