Поранешниот министер за надворешни работи и дел од раководството на ДУИ, Бујар Османи сподели лична анализа на пристапот на американскиот претседател Доналд Трамп, толкувајќи го не како индивидуално отстапување, туку како одраз на подлабока криза на меѓународниот поредок.
„Меѓународните поредоци не се уриваат преку ноќ. Тие се деградираат. Тие се деградираат тивко, преку самодоволство, профит без придонес, морален замор и бавна ерозија на самите причини што некогаш го оправдуваа тој поредок.
Како што минуваат децениите, институциите продолжуваат да функционираат механички, додека јавноста станува сè пофрустрирана, очекувањата растат, а лидерите стануваат чувари на систем на кој повеќе не му веруваат целосно. Историјата сугерира дека светските поредоци се циклични. Тие произлегуваат од голем прекин, се стабилизираат со правила, се легитимираат со напредок и на крајот се ослабуваат со инерција.
Кога оваа инерција станува доминантна, промената ретко доаѓа преку нежна реформа. Таа доаѓа преку шок.
Ова е контекстот во кој неодамнешното однесување на претседателот Трамп мора да се анализира не само како пропуст на личноста, туку како техника на управување што функционира во рамките на светскиот поредок во неговата доцна фаза.
Трамп не се обидува да го зачува постојниот меѓународен систем каков што е. Ниту пак се обидува отворено да го уништи. Она што се чини дека го прави е нешто понеконвенционално: тој создава контролирано нарушување за да наметне адаптација пред катастрофалниот прекин да стане неизбежен“, посочува Османи во својата јавна објава.
Екс-министерот смета дека американскиот претседател избира провокација наместо убедување.
„Тој ја фрла „бомбата“ реторички, политички, не за да убие, туку за да наметне движење.
Земете го НАТО. Со години, алијансата страдаше од структурна нерамнотежа: американско прекумерно трошење заедно со европска недоволно инвестирање. Ова беше широко признато, бескрајно дискутирано и дипломатски избегнувано. Трамп не преговараше за овој проблем преку внимателно формулирани изјави или загрижености. Тој го доведе во прашање самиот основен принцип. Тој го оспори кредибилитетот на колективната одбрана. Тој јавно ги понижи сојузниците.
Методот беше груб. Резултатот, сепак, беше движење. Трошоците за одбрана нагло се зголемија. Она што беше политички „невозможно“ стана неизбежно. Не затоа што Трамп ги убеди лидерите, туку затоа што ја зголеми цената на инерцијата.
Истата логика важи и за Гренланд. Идејата за целосно територијално присвојување е речиси неизводлива. Она што е важно е ефектот: одеднаш, Арктикот повеќе не е маргинално прашање. Стратешките коридори, военото присуство и конкуренцијата меѓу големите сили на Далечниот Север повеќе не се апстракции во политичките документи; тие станаа итни точки на агендата. Вниманието се врати. Координацијата се забрза, а молкот заврши. Ова не е дипломатија каква што ја знаеме. Тоа е поставување агенда преку притисок“, анализира Османи.
Поранешниот шеф на македонската дипломатија посочува дека Трамп е подготвен да го жртвува својот имиџ, да ги крши табуата и да прифати штета на својот углед за да генерира системски реакции.
„Тој делува како дестабилизатор во рамките на систем кој повеќе не реагира на постепен притисок. Притоа, тој истакнува подлабока вистина: постојниот поредок повеќе не е способен да се реформира преку сопствените правила.
Но, непријатното прашање останува: што ако алтернативата е полоша? Што ако чекањето консензус, преправајќи се дека системот сè уште функционира, само гарантира многу понасилен прекин подоцна?
Трамп можеби не е архитект на нов поредок. Можеби дури и не ја разбира теоријата зад своите постапки. Но, можеби извршува ненамерна функција: принудувајќи стагниран систем да се соочи со реалностите што ги избегнувал со години.
Во оваа смисла, Трамп е помалку причина за нарушувањето, а повеќе симптом на поредок чие време е истечено и сигнал дека транзицијата, на еден или друг начин, веќе започнала.
Вистинското прашање не е дали неговиот метод е елегантен. Прашањето е дали светот сè уште го има луксузот на елеганција“, стои во јавната објава на Османи.