Иницијативата од Брисел за организирање нова средба меѓу Скопје и Софија доаѓа во период кога евроинтегративниот процес на Македонија е формално активен, но суштински блокиран поради нерешените билатерални прашања со Бугарија.
Изјавата на министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски дека Владата е подготвена за разговор во секое време се вклопува во досегашната позиција на македонската страна, но истовремено ја отвора дилемата дали постојат нови околности што би можеле да доведат до реален исчекор.
Од аспект на Европската Унија, повикот за средба претставува продолжување на постојниот пристап, односно претставува охрабрување на дијалогот меѓу двете земји, без директно посредување или преземање обврска за надминување на спорот.
Брисел и натаму го третира прашањето како билатерално, иако неговите последици директно се рефлектираат врз процесот на проширување. Во таа смисла, иницијативата не значи промена на европската политика, туку обид да се одржи процесот отворен и да се избегне формално замрзнување на преговорите.
Позицијата што ја соопшти Муцунски јасно ги дефинира темите што остануваат клучни во односите со Бугарија: идентитетските прашања, македонскиот јазик, историските интерпретации, како и неприменувањето на пресудите на Европскиот суд за човекови права кои се однесуваат на македонското малцинство во Бугарија.
Со ова, Владата сигнализира дека евентуалните разговори не може да се сведат на технички или процедурални аспекти, туку се однесуваат на суштински прашања поврзани со европските стандарди и основните човекови права.
Прашањето што се наметнува е дали оваа иницијатива од ЕУ носи потенцијал за деблокирање на процесот или станува збор за уште еден дипломатски обид без јасен временски и политички исход.
Досегашното искуство покажува дека средбите и разговорите, без прецизно дефинирани рамки и гаранции, не доведоа до суштинско приближување на позициите.
Европската унија, од своја страна, досега не воспостави механизам со кој би го надминала ефектот од бугарското вето, ниту пак јасно се позиционираше во однос на спорните точки.
Во овој контекст, не може да се игнорира моменталната политичка состојба во Бугарија како можен фактор што би можел да влијае врз динамиката на разговорите.
Политичката нестабилност, честите изборни циклуси и ограничениот мандат на владите во Софија создаваат специфичен амбиент во кој надворешнополитичките одлуки често се условени од внатрешнополитички калкулации.
Сепак, досегашната пракса укажува дека, без оглед на составот на владата, ставот на Бугарија кон македонското прашање покажува висок степен на континуитет.
Оттука, можноста моменталната ситуација во Софија директно да доведе до укинување или суштинско релаксирање на ветото останува неизвесна.
Иако е можно да се создаде простор за разговор и за одржување на комуникацијата, нема јасни показатели дека постои подготвеност за промена на основните услови поставени од бугарска страна.
Во тој контекст, изјавата на Муцунски дека е неопходно да се стави крај на националните отстапки и да се обезбеди европски третман за македонските малцинства во земјите-членки на ЕУ ја позиционира македонската страна во рамките на принципите на Унијата, но истовремено го ограничува маневарскиот простор за понатамошни компромиси без реципроцитет.
Заклучно, повикот од Брисел за организирање средба со Бугарија претставува дипломатска иницијатива чија тежина ќе зависи од конкретната содржина и од подготвеноста на сите страни да излезат надвор од досегашните позиции.
Без јасен ангажман на Европската Унија и без конкретни гаранции дека дијалогот ќе резултира со мерлив напредок, евентуалната средба останува повеќе тест на политичката волја отколку сигурен чекор кон деблокирање на евроинтегративниот процес.
Б.Т.