Предвремените парламентарни избори повторно се вратија во фокусот на македонската политика, но овојпат не како конкретен процес, туку како алатка во поширока политичка игра.
Темата ја отвори претседателот на СДСМ, Венко Филипче, со јасна теза дека актуелната влада нема капацитет да го истера целиот мандат до 2028 година и дека избори се можни уште до крајот на оваа или почетокот на следната година.
Од другата страна, премиерот и лидер на ВМРО-ДПМНЕ, Христијан Мицкоски, експлицитно го отфрла тоа сценарио и инсистира на редовен изборен термин, дополнително врзувајќи ја и темата за укинување на техничката влада со 2028 година.
На прв поглед, станува збор за класичен судир на ставови меѓу власт и опозиција. Но под површината, прашањето за предвремени избори отвора неколку подлабоки дилеми: кому навистина му одговара ваквата дебата во овој момент и што би добиле или што би изгубиле главните политички актери доколку таа се претвори во реалност?
Предвремени избори како политички притисок
Во македонскиот контекст, повиците за предвремени избори ретко се исклучиво принципиелни.
Тие најчесто се користат како форма на притисок, сигнал за слабост на противникот или обид да се наметне наратив дека власта е нестабилна.
Во случајот на СДСМ, инсистирањето на тезата дека владата нема да го издржи мандатот може да се чита како обид да се одржи политичка динамика и мобилизација на сопственото членство, но и како порака до јавноста дека актуелната власт е подложна на внатрешни или надворешни турбуленции.
Истовремено, ваквата реторика ја става власта во позиција постојано да демантира, наместо да диктира теми. Тоа е класичен опозициски маневар: дури и ако изборите не се реална опција, самото нивно спомнување го троши политичкиот капитал на владата.
Одбивањето како стратегија
Категоричното одбивање на Мицкоски да прифати разговор за предвремени избори, барем јавно, не мора нужно да значи дека тие не се разгледуваат како можност.
Во политиката, јавното негирање често е дел од стратегија за задржување на контролата. Прифаќањето на дебатата за предвремени избори би значело признавање дека постои проблем со стабилноста или легитимитетот, нешто што секоја нова влада настојува да го избегне, особено во првите години од мандатот.
Од таа перспектива, инсистирањето на редовен термин може да се чита како сигнал за самодоверба и желба да се покаже дека институциите функционираат без вонредни решенија.
Но, истовремено, тоа ѝ остава простор на власта, доколку политичките околности се променат во нејзина корист, сама да го избере моментот за евентуален изборен тест, без да изгледа како да попуштила под притисок.
Фото: Јутјуб/Принтскрин/ТВ Сител
„Стапицата“ на предвремените избори
Прашањето дали власта всушност ја „навлекува“ опозицијата да бара предвремени избори не е без основа. Во македонската пракса има примери кога избори се распишувале во момент што ѝ одговарал на владејачката структура, додека опозицијата влегувала во трка неподготвена.
Во такво сценарио, упорното барање избори од страна на опозицијата може да се претвори од офанзива во сопствена слабост.
Ако власта процени дека политичкиот момент е поволен, било поради рејтинг, фрагментирана опозиција или контролирана агенда, тогаш предвремените избори би можеле да бидат инструмент за дополнително зацврстување на позициите.
Но ако таков момент не постои, одбивањето е рационален избор.
Што навистина би донеле изборите?
Клучната дилема останува: дали предвремените избори би донеле суштинска промена или само реприза на постојните односи?
Без јасна програмска понуда што радикално би ја промениле политичката математика, изборите ризикуваат да бидат уште еден скап и исцрпувачки процес со ограничен ефект.
Во тој контекст, дебатата за нив повеќе зборува за тактичките позиции на партиите отколку за реална потреба на системот.
За јавноста, клучното прашање не е кога ќе има избори, туку дали политичките актери ќе понудат јасни одговори на економските, институционалните и општествените предизвици што остануваат нерешени, без разлика на календарот.
Затоа, предвремените избори во овој момент изгледаат повеќе како средство во политичкиот дискурс отколку како неизбежен исход.
Дали и кога ќе се претворат во реалност, ќе зависи помалку од јавно изречените ставови, а многу повеќе од тивките пресметки зад затворени врати.
Б.Т.