Дали државата смее да конфискува возило управувано без возачка дозвола, особено кога тоа возило не е сопственост на лицето кое го управувало, повторно ја отвори старата, но чувствителна правна дилема каде завршува јавниот интерес, а каде почнува заштитата на приватната сопственост.
Повод за дебатата е појаснувањето од извори во МВР дека управувањето моторно возило без возачка дозвола претставува кривично дело, при што по наредба на Основното јавно обвинителство возилото може да биде одземено.
Но клучната разлика, која често се губи во јавните расправи, е помеѓу привремено одземање и трајна конфискација. За трајно одземање, како што појаснуваат надлежните, неопходна е правосилна судска пресуда.
Токму тука почнува сложениот правен лавиринт. Македонското законодавство, како и европската правна пракса, тргнува од принципот дека приватната сопственост е заштитена категорија. Уставот гарантира дека никому не може да му се одземе имотот освен кога тоа е во јавен интерес и под услови утврдени со закон.
Во кривичната постапка, конфискацијата не е автоматска казна, туку мерка што судот ја изрекува поединечно, врз основа на конкретни околности.
Во случаите на управување без возачка дозвола, законот прави јасна разлика меѓу три ситуации: кога возачот никогаш не положил возачки испит, кога дозволата му е трајно одземена и кога управува за време на изречена забрана. Во сите овие случаи, дејствието се третира како сериозно прекршување или кривично дело, со оглед на ризикот што таквото однесување го носи за безбедноста во сообраќајот.
Фото: Локално
Сепак, дилемата станува посложена кога возилото не е сопственост на сторителот. Правниците укажуваат дека судската пракса во вакви случаи мора да утврди дали сопственикот на возилото знаел или можел да знае дека го дава возилото на лице без дозвола.
Ако се докаже свесност или небрежност, конфискацијата може да се оправда како мерка за спречување идни злоупотреби. Доколку, пак, сопственикот е трето лице кое не можело да влијае на настанот, судовите се значително повнимателни.
Од аспект на државата, аргументот е јасен: управувањето без возачка дозвола претставува сериозна закана по јавната безбедност и бара остри санкции за да има превентивен ефект. Од аспект на граѓаните, стравот е дека строгите мерки може да доведат до прекумерно мешање во правото на сопственост, особено ако се создаде впечаток дека конфискацијата се применува механички, без детална судска проценка.
Затоа клучната улога ја има судот, а не полицијата или обвинителството. Привременото одземање на возилото служи за обезбедување на постапката и спречување повторување на делото, додека трајната конфискација е исклучок.
Таа мора да биде пропорционална, аргументирана и поткрепена со докази дека токму одземањето на возилото е неопходно и оправдано.
Прашањето, всушност, не е дали државата смее да конфискува возило, туку под кои услови и со какви гаранции.
Во правна држава, одговорот не е едноставен. Балансот меѓу јавната безбедност и заштитата на приватниот имот останува тенка линија по која институциите мора внимателно да чекорат, особено кога санкцијата директно го засега имотот на граѓаните.
Б.Т.