Повторно се актуелизира темата за достапноста на домувањето, која станува сè поактуелна, особено за младите кои сè потешко доаѓаат до сопствен дом. Кој ја пумпа цената на квадратот на становите и каква е улогата на деталните урбанистички планови во целата ситуација? Откако цените на становите во Скопје го достигнаа плафонот од 3.000 евра квадратен метар, неизвесно е дали се очекува стабилизација со зголемувањето на понудата која би требало да се изедначи со побарувачката. Беа соопштени црни прогнози дека квадрат ќе биде и над 5000 евра и тоа од страна на вицепремиерот и министер за транспорт, Александар Николоски. Тој го впери прстот во политичката партија Левица за нивната „хистерија“ и „популизам“ и создавање притисок што ги оттурнува инвеститорите. Посочи дека во повеќе скопски општини како Центар, Карпош, Аеродром, Кисела Вода, Гази Баба и Чаир, процесот на носење урбанистички планови е блокиран, што според него ја намалува понудата на станови.
Според професорот и претседател на Фискалниот совет, Абдулменаф Беџети, цените се формираат на пазар и се додека побарувачката е повисока од понудата, тој тренд ќе продолжи, без разлика дали ние посакуваме или не. Беџети истакнува дека посебен фактор кој ја детерминира цената на становите е локацијата, така да во Скопје наоѓаме и цени со 1300-1400 евра за квадратен метар, но има и до 2.500 евра.
-Тоа секаде во светот се случува, на пример во финансиските квартови во Лондон, Истанбул, па дури и во Белград, Тирана или пак Приштина, цените се прилично 2-3 пати повисоки на тие локации, ама таму купуваат станови високите менаџмент-структури на банки и инвестициски фондови. Притисок врз растечката побарувачка прават и странските (а можеби дел и домашните) инвестициски фондови, што од друга страна е добра тенденција бидејќи тие покомплексни анализи прават за пазарите и на основа на очекуваните цени инвестираат. Што има лошо во тоа? Друго е дали некои политики можат да помагнат за младите кои создаваат семејства за да се стимулираат и поддржат за решенија на нивните стамбени прашања ама веројатно тие не можат да претендираат да купуваат во централните градски подрачја како на пример наспроти „Холидеј-Ин“, вели Беџети за „Локално“.
Абдулменаф Беџети-Фото: Принтскрин/Јутјуб/Банкарство
Соговорникот информира дека нашиот модел на економски развој е моноцентричен, впрочем како и во сите други главни градови од Хрватска па надоле и се што е структурно поврзано со моделот за развој. Според него, само Љубљана го задржа полицентричниот модел на развој, кои и денес има околу 350-400 илјади жители, а надолу географски сите главни градови се „моноцентрични“.
Изработката на Генерален урбанистички план доцни најмалку три години, затоа што претходниот беше донесен во времето на екс-градоначалникот на Скопје, Коце Трајановски и со важност од 2012 до 2022 година. Беџети нагласува дека проблемот со ДУП-овите и зошто не се носат благовремено останува отворено прашање и поради нефункционални локални самоуправи кои во некои делови и намерно не ги донесуваат за да можат да „ловат“ неформални заработувачки и преку легализациите.
-За жал, ова се случува и речиси во сите наши урбани центри, не само во Скопје, дециден е соговорникот, додавајќи дека Владата треба итно да ја разгледа состојбата со ДУП-овите по општините, посебни тие поголемите како Куманово, Тетово, Гостивар, Битола, Прилеп, Чаир, Бутел…за да можат истите да даваат легални одобренија за градба и наплата на потребните надоместоци. Целта, е според него, да се „затворат“ неформалните (усмени) одобренија и градби од кои и ненаплатуваат соодветни надоместоци за регулирање на градежното земјиште со соодветна инфраструктура (водовод, канализација, патишта, зелени површини…).
Во периодот од октомври до декември 2025 година на територијата на државата регистрирани се 1.004 новоизградени станови од инвеститор, што е за 159 повеќе во однос на претходниот квартал, покажуваат податоците од Регистарот на цени и закупнини на Агенцијата за катастар на недвижности. Истовремено, во фаза на градба се 26.522 објекти, за кои се водат листови за предбележување, што укажува на значителна понуда која допрва ќе излезе на пазарот.
Највисоката постигната цена на стан изнесува 182.404 денари по квадратен метар и е реализирана во општина Центар за стан од 83 квадратни метри, со вкупна вредност од 246.171 евро. Во четвртиот квартал се регистрирани вкупно 9.283 трансакции со недвижности, што е за 964 повеќе од претходниот квартал. Од нив, 6.230 се купопродажби, а 3.053 се договори за закуп, што укажува на зголемена активност на пазарот. Најмногу продадени станови има во општина Аеродром, додека најголем број вкупни трансакции се евидентирани во општина Центар.
По најавата на гувернерот Трајко Славески дека дански фонд има купено 40 станови, во згради во изградба на територијата на Скопје, недалеку од Центарот од градежната комора откриваат дека има и други заинтересирани странски инвестициски фондови. Очекуваат дека конечно ќе се одвои квалитетот од неквалитет.
Се зголемува интересот за станови во Маџари, Хиподром, Илинден каде цената од 700 е зголемена на 1.200 евра по квадратен метар, но двојно пониска од Аеродром и Карпош каде достигнува до 2.000 евра по квадратен метар и Центар до 3.000 евра по квадратен метар.
Се зголемува изложеноста на станбени кредити на граѓаните, која според податоците на НБРМ на крајот на 2025-та година изнесувала 1,5 милијарди евра.
Н.П.