Околу 3,8 милиони Хрвати гласаат повтпрно на избори
Во Хрватска денеска се одржуваат предвремени парламентарни избори, кои најверојатно ќе ја продолжат политичката несигурност во најновата земја-членка на Европската унија. Хрватските граѓани ќе го искористат своето право на глас на позадината на заладените односи меѓу соседите на Балканот, се вели во анализа на Франс прес. Околу 3,8 милиони. Хрвати ќе можат да гласаат по претходните избори минатиот ноември, кои и така и не можеа да емитуваат категоричен победник и во резултат создадоа едно лошо функционирање на коалициска влада. Десната алијанса е воден од Хрватската демократска заедница (ХДЗ). Во јуни тој доби удар поради скандал со конфликт на интереси и е постојано ослабен поради меѓупартиските расправии. За време на петмесечното управување во Хрватска порасна чувството на недостаток на толеранција, каде влегуваат и напади врз медиуми и одделни малцинства. Во исто време се забележува и зајакнување на десничарските чувства, за кои властите изгледа ги затвораат очите. Во последно време се забележува и ладење на односите со Србија, кои достигнаа најниската точка од времето на војната за независност на Хрватска во 90-тите години на минатиот век. Тогаш Загреб се борел против српските сепаратисти поддржани од југодиктаторот Слободан Милошевиќ. Последниот сакаше да наметне доминацијата на Србите, да ги грабне хрватските територии и да изврши етничко чистење. Во последниве месеци двете страни разменија остри обвинувања за своето воено минато, а Белград дури упати апсурдни обвинувања против Загреб дека “оживеал нацизмот”. Помалку од една недела пред гласањето Србија стави во затвор наводен хрватски шпион, осудувајќи го на три години затвор.
Конзервативната ХДЗ сепак влегува во предизборната трка со нов и умерен лидер – Андреј Пленковиќ, кој вети дека ќе ја дистанцира партијата од популизмот и екстремизмот. “Јас ја менувам ХДЗ … Сакам таа да биде позициониран центар-десно”, рече 46-годишниот поранешен член на Европскиот парламент, на кого се гледа како на чист политичар кој не е засегнат од корупцијата.
Без убедлива победа Анкетите даваат мала предност на противникот од “Народната коалиција”, предводена од Социјалдемократската партија (СДП) на поранешниот премиер Зоран Милановиќ, кој беше на власт во текот на четири години до минатиот ноември. Но неговиот сојуз, ориентиран центар-лево, едвај ќе освои апсолутно мнозинство во 151-члениот парламент, што значи дека се можни нови долги преговори за формирање на влада, и не се исклучени и нови избори. “Тешко може да се очекува голема победа било да е тоа на” Народната коалиција “, или на ХДЗ”, рече за АФП политичкиот аналитичар Берт салата.
“Можеме да очекуваме такво сценарио како и претходните избори”, додаде тој. Претходниот помал коалиционен партнер на ХДЗ во управувањето – партијата “МОСТ”, изгледа повторно ќе има важна улога. Иако редови по СДП, за ХДЗ се смета дека имаат поголеми шанси за коалиција, бидејќи се сметаат поблиску до “МОСТ”. Умерениот Пленковиќ исто така може да смета на поддршка од малцинствата, најмногу од Србите, како и од Хрватите во странство, кои традиционално гласаат за ХДЗ.
Неговиот противник – 49-годишниот Милановиќ, во исто време ја зголеми својата популистичка реторика, откако разочара гласачите со недостатокот на реформи за време на владеењето. Според истечени во медиумите записи за време на состанокот со ветерани од конфликтите во 90-тите тој ги нарекува Србите “банда несреќни луѓе” и упатува критики кон нивниот премиер Александар Вучиќ поради неговата крајнонационалистичката позиција за време на војната.
“МОСТ” изгледа повторно ќе има важна улога. Потреба од реформи Изминатата речиси цела година на политичка блокада, ги замрзна така неопходните на Хрватска реформи, откако во 2015 година земјата излезе од шестгодишна рецесија. Нејзината економија, која во голема мера се потпира на туризмот на јадранскиот брег, останува една од најслабите во ЕУ, и покрај некои неодамнешни позитивни индикатори поврзани претежно со членството во Унијата. Хрватската централна банка предвидува раст од 2,3% оваа година, по седум последователни квартали на раст на БДП, базиран на извоз и домашна потрошувачка. Сепак шефот на Хрватското здружение на работодавачи Давар Маџетич предупреди дека “тоа не е знак дека сме создале услови за траен и стабилен раст”. Невработеноста останува на повеќе од 13%, јавниот долг достигна до 85% од БДП, а инвестициската клима останува лоша. “Брисел во моментов е зафатен со други прашања … но ако политичката нестабилност продолжи, ние ќе сме соочени со огромни економски проблеми и ќе се претвориме во проблем за ЕУ”, предупреди уште политичкиот аналитичар салата.