На сликата во пасошот 10-годишната Ана Тјулин-Мјуге изгледа како обична норвешка девојка која носи долга руса коса фатена со шнола. Според документот за идентификација нејзиното име е Ана, но полот и е наведен со буквата “М”.
“Кратенка значи машки”, вели Ана, покажува со прстите по документот. “По неколку недели ќе имам нов пасош, во кој ќе пишува” женски “.
Норвешка, богата, напредна земја со население од 5 милиони луѓе, неодамна стана петтата земја во светот која дозволи на возрасни легално да го сменат полот без согласност или интервенција на лекар. Аргентина, Ирска и Данска имаат слични закони. Само Малта и Норвешка сепак ги дадоа овие либерални права и на децата, раскажува “Асошиејтед прес”.
Ако добијат согласност од родителите, уште од 6-годишна возраст малолетниците во Норвешка можат да го утврдат сами полот како машки или женски и практично да го отфрлат оној со кој се родиле. Ана е еден од деветмината малолетници во земјата, кои ги искористиле новите правила донесени во јуни.
Без да има барање за операција или советување, процесот е лесен како пополнување на даночна пријава. Досега Норвешка не отфрлила ниту една молба. Наскоро Ана ќе добие официјално писмо, со што Владата ќе потврди дека ја признава за девојка, за што таа секогаш се сметала.
“Кога бев мал, сакав да си облекуваат фустани”, вели таа. “И да си играм со кукли, па всушност мислам дека секогаш сум била девојка”.
Мајката на Ана, Сирија Улине Мјуге, се согласува. Нејзината ќерка претрпела неколку години на конфузија и отфрлање на училиште, додека била принудена да биде момче по име Адријан. Откако ќе добие законско признание на својот пол, Ана може да очекува со нетрпение иднина без сомневање и постојани недоразбирања, вели таа.
“Ана имаше две различни идентитети. И требаше многу време за да ја поврати самодовербата”, вели Улине Мјуге.
Иако норвешките законодавци признаваат дека некои прашања околу транссексуалните деца сеуште не се дозволени, усвојувањето на законот не предизвика посебна полемика. Парламентот го одобри во јуни со 79 гласа “за”, како од левицата, така и од десницата,со 13 “против”.
“Се сретнав со неколку млади кои споделија дека новиот закон го прави нивниот живот полесен. Некои успеале да надминат тешки психички состојби”, изјави министерот за здравство Бент Хоје, член на Конзервативната партија, кој го предложил нормативни чин во парламентот.
Пратениците разговарале да воведат задолжителен период за размислување и за возрасни, и за децата, пред тие легално да го сменат полот, но одлучиле дека “тоа би било индивидуално”, додаде Хоје.
Наместо тоа, откако ќе пополнат онлајн формулар за кој добиваат одговор од даночните органи по мејл, кандидатите треба само да им вратат писмо со кое ќе ја потврдат својата намера за промена на полот.
Откако нивните апликации ќе бидат одобрени, тие добиваат нов национален идентификациски број, кои им овозможува да ги менуваат сите нивни документи за идентификација – од пасоши и возачки дозволи, до акти за раѓање и кредитни картички. Даночните идентификациони броеви во Норвешка се специфични за двата пола.
До јули Норвешка беше една од 32-те европски земји, кои бараа луѓето да поминат подолги консултации, хормонска терапија и конечно операција за промена на полот, пред промената да биде признаена законски.
Одредбите во пракса не дозволуваа законска промена на полот кај децата, но и одбиваа многу возрасни кои или не можеа да си дозволат, или не сакаа операција. Во САД барањата се различни за секоја држава, но во повеќето случаи транссексуалците треба да достават доказ за “соодветно клиничко лекување”.
Иако Малта допушта родители и старателите да се борат за промена на полот на децата во судот, Норвешка е единствената земја каде малолетниците минуваат низ истата административна процедура како возрасните.
Некои поддржувачи на оваа одлука, како Ричард Колер, висок претставник на организацијата “Трансџендер Јуроп”, сметаат дека Норвешка треба да стигне уште подалеку и да го отстрани и ограничувањето за официјална промена на полот за деца под 6 години.
“Ова покажува дека постои основно верување дека да си транс е лошо и проблематично”, рече Колер за ограничувањето на возраста. “Тоа е и сигнал дека не веруваме на децата и треба да ги заштитиме од полот од рана возраст.”
Ана живее со својата мајка, својот татко и тројца браќа и сестри крај фјорд во Хаугесунд, мало крајбрежно гратче. Кучето шета околу дрвената куќа, а во кујната врие чорба од лос за вечера.
Кога беше на 5 години, загрижените роднини и соседи рекле на мајката на Ана дека се придава на една опасна фантазија, и ја обвиниле дека го пренесува својот сон за ќерка на синот. Биле повикани норвешки служби за заштита на децата. Семејството било забележано од социјални работници, додека доктори не успеале да ја убедат агенцијата за заштита на децата дека Ана навистина се чувствува девојка.
“Забележав дека Ана е различна, уште пред да наполни 3”, вели Улине Мјуге. “Сакаше да си става шнолочки и беше многу несреќна, кога ќе ја исчешла косата.”
Откако легално го смени своето име во јули 2013 година, Ана почнала да носи фустани во училиште и станала жртва на малтретирање. Оваа година се запишала во ново училиште, во кое соучениците не знаат дека некогаш била Адријан. Вели дека таму е многу среќна.
Норвешката асоцијација за полови и сексуални проблеми која помогнала при пишувањето на законот, успешно лобира за намалување на старосната граница од 7 на 6 години, за да можат децата да започнат на училиште со обновени податоци и да се избегнат јавната транзиција низ кој поминала Ана.
Повеќето од 250-те Норвежани кои аплицирале за промена на полот по влегувањето во сила на законот, се полнолетни. Кристине Јоентофт, на 28 години, која побарала нов даночен идентификациски број во текот на летото, ја поздрави можноста за самоопределување и вели дека не е работа на владата да и го одредува полот .
Јоентофт која е биолошки татко на 5-годишно девојче и се дефинира како лезбејка, почнала да живее како жена пред шест години. Таа не сакала да патува надвор од Норвешка без пасош кој одговара на половиот нејзин идентитет. Сега веќе полот наведен во нејзиниот пасош и во сите други издадени од државата документи, може да биде променет.
“Веќе не треба да трпам бројни прашања, како на времето, од родот ” Зошто тука е забележано маж? “Или” Зошто имаш личен број на маж? “, рече таа.
Иако некои црковни заедници се дигнаа на нозе од новиот закон, така и групи кои ги штитат транссексуалците Норвежани, изразија загриженост.
Претседателот на ресурсениот центар “Хари Бенџамин”- Мајкл Скот Боеркели кој работи за поширок пристап до третман за транссексуалци луѓе, за да поминат низ медицинска промена, смета дека законот бил премал. Тој е загрижен дека може да го забави напредокот, ако почне да се злоупотребуваат со него.
Боеркели даде за пример Данец кој законски го сменил полот врз основа на закони, слични на норвешките, а потоа минатата година се соблекол во женска соблекувалната, за да упати политичка порака.
“Работевме толку многу години, за да се изгради разбирање за оваа состојба, како и за тоа какви луѓе спаѓаат во групата”, рече Боеркели. “Постапката од овој вид, при што некој се соблекува, може да ги натера луѓето да помислат дека тоа сепак е шега.”
Тој е на мислење дека луѓето треба да поминат низ задолжителни консултации, пред да можат законски да го менуваат полот.
Ана вели дека размислувала доволно долго и напорно. Во следните неколку години таа има намера да започне да зема хормони, кои ќе и го забават влезот во пубертетот, додека не стане доволно голема за да се подложи на операција за промена на полот.
“Всушност Адријан воопшто не ми недостасува”, вели таа. “Зашто навистина сакам да сум Ана цело време и сега сум Ана, девојка, и не сакам пак да станувам момче.”