Четири дена откако ирачките владини сили и нивните сојузници од курдските формации почнаа да настапуваат против Мосул, џихадистите од “Исламска држава” превзедоа изненадувачки контранапад на околу 150 километри од таму. Десетици борци го опседнаа богатиот со нафта град Киркук пред зори на 21 октомври, предизвикувајќи престрелки и извршија самоубиство и снајперскии напади, раскажува Мохамад Бази за “Ројтерс”.
По дводневни борби повеќето напаѓачи беа убиени или заробени, или се беа саморазнесоа.
Имаше и уште околу сто загинати, повеќето од курдските сили за безбедност. Додека дивееја
низ Киркук, џихадистите емитуваа порака низ целиот град од говорниците на локална џамија: “Исламска држава ја презеде власта”.
Киркук, кој е лоциран во близина на најбогатите нафтени наоѓалишта во северен Ирак,а
повеќе од две години е под контрола на курдските сили. Изненадувачкиот напад на “Исламска држава” покажа дека дури и додека е под опсада во Мосул, групата се уште може да сее хаос во области на Ирак, кои се далеку од нејзините бастиони. Офанзивата демонстрира исто така, дека дури и да го загуби Мосул, “Исламска држава “ќе се врати на корените, односно ќе преземе партизански дејства во оддалечените сунитски региони на Ирак – како што направи нејзиниот претходник” Ал каеда во Ирак “, откако ги загуби урбаните области под контрола.
“Исламска држава” беше ослабена во последната година по жестоки бомбардирања на
меѓународната коалиција на САД и поразите, кои им ги нанесоа противниците во Ирак и
Сирија. Групата загуби илјадници борци, а беше принудена да отстапи од половина од
контролираната од неа територија и притоа нејзините правци за шверц и трансфер на жива
сила и оружје, беа отсечени. Но при секој неуспех таа откриваше нови начини да се прилагодува.
Кога конечно ќе биде прогонета од Мосул, вториот по големина град во Ирак, “Исламска држава” ќе сака да покаже отпорнос во соседна Сирија. Една од последиците на битката за Мосул е исфрлање на борците и раководството на групата кон Сирија, главно кон самопрогласената престолнина Ракка. САД и сојузничките борбена авијација спорадично го бомбардира овој град и неговата околина веќе речиси две години. На 25 октомври американскиот министер за одбрана Ештон Картер изјави дека коалицијата планира да го нападне Ракка, иако борбите за Мосул се уште не се завршени. Но на теренот нема таква значајна копнена сила која може да ги истера “Исламска држава” од сирискиот нејзиното бастион.
Американски воени изјавија дека во деновите пред офанзивата против Мосул дел од
раководниот состав на групата избегала од градот, упатувајќи се кон Сирија или во други
делови на Западен Ирак, каде преовладуваат Арапите сунити.
“Постојат знаци дека лидерите заминале”, рече на прес-конференција во Багдад на 20 октомври, генерал-мајор Гери Волески, командант на копнените сили на САД во Ирак. “Очекуваме доста од странските борци да останат, бидејќи не можат да излезат толку лесно како што некои од локалните борци и локалните команданти, па очекуваме да има битка.”
Американски претставници изјавија дека повеќето од избеганите команданти и борци се
Ирачани и Сиријци кои е можно да го оставиле оружјето и ги избричиле брадите, за да се
спојат со илјадниците мирни граѓани кои го напуштиле Мосул пред почетокот на битката. За
илјадниците странски џихадисти во градот е потешко да избегаат, ако се сокријат меѓу
ирачкото население, па затоа ќе се спротивстават. Волески рече дека борците на групата
ги догоруваат предните позиции во околните села и се повлекуваат кон градот, каде се водат борби меѓу мрежа од куќи и траншеи.
Во текот на битката за Мосул “Исламска држава” може да се укопа уште цврсто во Сирија,
особено во Рака и во источниот град Дејр аз Зур. А со исчекор на групата од ирачките
градови животот за Сиријците во областите под контрола на “Исламска држава” ќе станува
потежок. Во последната година џихадисти веќе беа лишени од пристап до извори на
финансиски приходи – вклучувајќи шверц на нафта и природен гас, даноци и банкарски
депозити – а нивните пригоди беа над 1 милијарда долари во 2014 година.
Со падот на Мосул “Исламска држава” ќе загуби еден од најважните центри за приходи.
Американските власти претпоставуваат дека во 2015 година “Исламска држава” е генерирала
приходи во износ од околу 30 милиони долари месечно од даноци и уцена во Ирак. Само во
Мосул групата добивала по околу 4 милиони долари месечно од даноци, особено од
оданочување на плати на вработените кои се исплаќаат од ирачката држава. Бидејќи овие
приходи ќе почнат да се топат поради загубените од џихадисти територии и профитабилни
маршрути за шверц на нафта, раководството на “Исламска држава” најверојатно ќе стави
потешки даноци и шеми за уцена на Сиријците кои живеат под нивно управување.
Во поширок план масовното одење и укопаване на команданти на “Исламска држава” во Сирија ќе го усложни уште повеќе прекинувањето на конфликтот таму, кој се прошири во регионална посредничка војна со учество на Русија, Иран, Турција, Саудиска Арабија, САД и други сили . Москва и Техеран, кои се главните поддржувачи на сирискиот претседател Башар Асад, побрзо ги напаѓаат бунтовничките групи што се противат на Асад, отколку да се обидуваат да ја нападнат “Исламска држава” и нејзиниот од бастион. Вашингтон од своја страна нема намера да испраќа копнени сили за да ги прогонува џихадистите од Ракка, и наместо тоа ќе се потпира на коалиција од групи на сириските Курди и опозицијата, кои ќе дејствуваат со поддршка на американските воздушни напади.
Ирачката Влада и западните му сојузници се соочуваат со огромни предизвици на обновата на Мосул – и постигнување на политичка хармонија со арапското сунитско население во Ирак, за да не можат повеќе џихадисти да имаат корист од противречностите на верска основа. Нема сепак особено да планираате како ќе влијае исчекорот на “Исламска држава” од Мосул врз Сирија. Сиријците исто заслужуваат да бидат ослободени од бруталното управување на “Исламска
држава”.