Иранскиот експерти укажуваат дека Техеран троши до дваесет милијарди долари годишно за поддршка на режимот на Асад. Зошто Сирија има толку големо значење за Иран?- анализира DW.
“Иранските национални интереси диктираат да се покажува поддршка на Асад”, вели Абас Абди, поранешен политичар-реформатор од Техеран. Тој обрнува внимание на долгата историја на сириско-иранските односи: во времето на војната меѓу Ирак и Иран во 1980-те години Сирија беше најважниот сојузник на Иран во регионот. “На тогашната сириска поддршка и должиме што ирачкиот напад врз Иран не се претвори во војна на целиот арапски свет против Иран”, вели уште Абди.
Во годините на ирачко-иранскиот конфликт, алевитскиот сириски режим, чии корени се шиитски, го снабдуваше Иран не само со оружје. Своевремено Сирија го отежнуваше и ирачкиот извоз на нафта, блокирајќи еден нафтовод, кој ирачката суровина ја пренесуваше од Персискиот залив и северен Ирак кон Средоземното Море. Во замена за тоа шиитските милиции на Иран ги заштитуваат сириските интереси во Либан. Сириските трупи влегуваат таму во 1976 – една година по избувнувањето на либанската граѓанска војна. Всушност Сирија и Иран и до денес имаат заеднички интереси во Либан.
Фактот дека Сирија и шиитското движење “Хезболах” имаат големо влијание на политичкиот развој во Либан, секогаш предизвикува огромна иритација меѓу сунитските држави во Заливот. “Главната грижа на Иран е како да го турне влијанието на Саудиска Арабија од регионот”, објаснува експертот Абди.
“Нема да дозволиме Асад да падне”
Влијанието на Иран во Сирија, а всушност и во целиот регион, за возврат воопшто не им се допаѓа на Саудиска Арабија – која е најдиректен ривал на Иран за регионално лидерство.
“Саудиска Арабија ги поддржува незадоволните сунитски малцинства во Ирак по границата со Сирија”, објаснува Мехрдад Хонзари, консултант во лондонскиот Центар за арапски и ирански студии. Хонзари, кој е поранешен ирански дипломат, смета дека на тој начин саудиската кралска династија ризикува да ги подели Ирак и Сирија. Тоа ја загрозува стабилноста на целиот Блиски и Среден Исток. “Не само Иран, но и Западот немаат интерес од такво нешто”, вели тој.
Интересите на Исламската Република Иран во моментов се заштитуваат на сириска земја, вели генерал Касем Солејмани, командант на иранските борбени единици, кои играат активна улога во сириската граѓанска војна. Иранските медиуми го презентираат Солејмани како една од најважните фигури во борбата на шиитските милиции против терористичката организација “Исламска држава”. А според американските медиуми, тој е еден од највлијателните мажи во Блискиот и Средниот Исток и еден од главните “војводи” на воените настани во денешна Сирија.
“Што и да ни вреди тоа, нема да дозволиме Асад да падне од власт” – очигледно тоа е мотото на власта во Техеран. Минатата година специјалниот претставник на ОН за Сирија Стефан де Мистура претпостави дека сезонските трошоци на Иран во Сирија изнесува повеќе од 6 милијарди американски долари. Некои ирански експерти дури претпоставуваат дека станува збор за 15 до 20 милијарди долари кои се издаваат од Иран за поддршката на Асад. Сирискиот диктатор, како што знаеме, дејствува не само против умерената опозиција, поддржана од САД, но најмногу против радикално-сунитските милиции, кои се вооружуваат и финансираат главно од Саудиска Арабија и Катар.
Власта игра за нафтата
Катар, кој е обвинет од Сирија дека испраќа илјадници свои платеници на сириска земја, објави на 26 ноември дека ќе продолжи да ги снабдува сириските бунтовници со оружје, дури и Доналд Трамп да ја прекине американската помош за опозициските сириски сили. Сирискиот режим на Башар Асад одамна е трн во очите на Катар. Емиратот е заинтересиран за изградба на гасовод, кој ќе пренесува суровина од регионот на Персискиот залив во Саудиска Арабија, Јордан, Сирија и Турција, а оттаму – кон Европа. Досега, сепак овој проект немало како да биде реализиран со Башар Асад. Всушност една третина од гасното наоѓалиште припаѓа на Иран, а Иран одамна сонува за цевка која започнува од негова територија и преку Ирак и Сирија да води до Средоземното Море. Во јули 2011 Техеран дури започна со проект вреден 10 милијарди долари за спроведување на сличен гасовод, а во јули 2012 потпиша и договор со Асад. Проектот сепак засега останува само на хартија.
“Поддржувајќи го Асад, Иран упатува еден многу важен сигнал до сите свои сојузници во регионот, на кои недвосмислено кажува:” Лојалноста кон нас е нешто што вреди “” – тоа го тврди експертот од лондонскиот Центар за истражување на средниот Истој Мајсам Бехравеш. “Во сирискиот конфликт станува збор за судбината на Асад како личност, но и за онаа на Сирија како стратешки важна земја од Медитеранот, која граничи со Израел. Влијанието на Иран во Сирија ги покажува неговите можности да ги врши своите надлежности во целиот Блиски и Среден Исток”, додава експертот.