Кога пожар го опустоши ноќнниот клуб во Букурешт во 2015 година, жртвите беа однесени во главниот град болница “Флорјаска”, но новоизградениот оддел за изгореници во вредност од милиони евра стоеше неупотреблив и не можеше да им помогне на никого.
Шеесет и четири лица на крајот починаа, а владата на Социјалдемократската партија беше соборена во рамките на денови од народниот гнев поради неспособноста да бидат наметнати противпожарните барања во ноќниот клуб “Колектив” – пропуст, за кој беа обвинувани Сеприсутната корупција и небрежност.
Управувањето привремено беше доверено на тим од технократи, а специјалното антикорупциско обвинителство во Романија започна со проверки на одделот за изгореници што немало итни излези и обучен персонал и останат неискористени простор. Но обвинителите сметаат дека некој требало да спечали од скапиот проект, макат и на настраданите од клубот.
По внимателно разгледување на документите тие почнаа кривична истрага во ноември под сомневање дека одговорните фактори свесно кои си надплатили десетици елементи од опремата во вредност од стотици илјади евра, купени сите од иста фирма.
Коруптивните практики при снабдувањето се широкиево романскиот државен сектор, особено во болниците, а декрет објавен од владејачката Социјалдемократска партија минатиот месец, истакна големината на предизвикот во прочистувањето на јавниот живот.
При изненадувачки пресврт во саботата левата влада, отстапи во позицијата пред еден месец, со неподготвеност го поништи декретот што беше за декриминализација на некои корупциски кривични дела, по најголемите протести од падот на режимот на диктаторот Николае Чаушеску во 1989 година. За време на неговото управување ситниот поткуп беше начин на живот.
Претстојниот Парламентот го поддржа повлекувањето на декретот што требаше да ја декриминализира злоупотребата на службената положба, за сумите под 200.000 леи (48.000 долари). Таа, исто така ќе се стеснеше под дефиницијата на конфликтот на интереси, отстранување на кривичната одговорност за државен службеник кој фаворизира свој бизнис партнер, кога одлучува кој да доби договорот.
“Во случај на злоупотреба на службената положба договорите за јавни набавки може да бидат поделба на помали суми и да бидат доделувани одделно”, вели Ливија Саплакан, портпарол на Националната дирекција за борба против корупцијата (НДБК), пред повлекувањето на декретот. “Пред декрет тоа беше многу јасно за истрага злосторство.”
Злоупотреба на службената положба
НДБК во моментов истражува околу 2.000 случаи на наводна злоупотреба на службената положба и се стравуваше дека многу од нив би биле запрени.
Демонстрантите тврдеа дека владината наредба е смислена за да даде амнестија на десетици функционери од сите партии, и не на последно место – на лидерот на владејачката партија Ливиу Драгнеа, против кого тече дело злоупотреба на службената положба. Износот во неговиот случај е под прагот од 200.000 леи.
Владата го негира тоа, тврдејќи дека декретот и поврзаните со него документи за помилување биле наменети за олеснување на преполните затвори и да го донесе Кривичниот законик во согласност со неодамнешните одлуки на Уставниот суд.
“Господи, корупцијата беше начин на живот толку долго веќе ни доаѓа”, вели 62-годишната пензионерка Наталија Поп, која се приклучи на десетиците илјади демонстранти во средата во главниот град. “Сега тие сакаат да ги менуваат законите, се за удобноста корумпираните. Каде ќе не однесе тоа?”
Последните протести ги засенија со големина на оние кои следеа по пожарот во “Колектива”. Тогаш социјалдемократите брзо се повлекоа – изборите беа само по година и партијата немаше да освои многу од присвојувањето на власта.
Овој пат, сепак е изминат само месец од четиригодишниот мандат, со удобно мнозинство во парламентот по победата на изборите со ветувањето за зголемување на платите и пензиите. Во една од најсиромашните членки на Европската унија многу луѓе се загрижени повеќе за тоа како да ги прехранат своите семејства, отколку за цената на корупцијата.
“Тие може да го стори тоа повторно”
Премиерот Сорин Гриндјану наведен од Драгнеа за шеф на влада, бидејќи самиот Драгнеа е спречен да заземе оваа позиција поради пресуда за изборни злоупотреби, првично го исклучи повлекувањето на декретот покрај масовните демонстрации, меѓународните критики и изгледите за законски промени.
“Тоа доаѓа да покаже дека систеот како целина, и особено нашата, се исклучително ранливи на авторитарен притисок”, посочува Серџу Мишкоју, професор по политички науки на универзитетот “Бабел-болат”.
Мирела Мотату, 45-годишна шивачка која се приклучи на протестот во Букурешт во четвртокот, вели дека е уплашена од декретот што ќе биде даден на парламентарните дебати.
“Ако еднаш можат да издадат закон среде ноќ, тие можат да го направат тоа повторно”, забележува таа. “Легнете си во 2017 година и ќе се разбудите во 1989 година”