Стотици тела лежеат неселективно, купишта од ѓубре, насекаде се прска масло на плажа, згрутчување во песок и, уште: шишиња, амбалажа од храна, телефони, топки, плажа ,крпи, душеци, чадори, означување освојување територија.
На хоризонтот, глетка – носат во послужавник од морето алги од брегот.
И над сето тоа, меѓу мувите и комарците, како ангел на паднатите на плажа, чекори дебел Ром, продаваат пченка. “Варена пченка”, викаат, ги селектираат душите, кои заспале.
Таква е вообичаена слика на пладне на централната плажа во Созопол. Истата слика – со мали варијации – се повторува во јули и август и на другите плажи во областа: на Харман, на Смокинија и на Аркутино.
Насекаде, со исклучок на на плажаат до резерватот Алепу – плажите се затнати со луѓе. Насекаде средбата со морето е првенствено средба со социјалността во нејзината најдобра буквална форма – како човечка маса.
Кога пред извесно време бугарскиот туризам станува дел кога мораше да избере помеѓу квалитетот на услугата и количеството на туристите, тој по инерција избра она на кое обложува и државниот социјалистички туризам – количината.
Околу 2,6 милиони во 1989 година, кога започна промената на сопственоста околу морето, во 2015 година на бугарското крајбрежје на Црното Море, се опуштаат веќе над 4 милиони. Дури и последната цифра изгледа ниска за турооператорите и сопствениците на сместување, таа јасно покажува тренд на пораст. Битката за плажа е добиена.
Дали сепак оваа победа нема да биде пораз?
Бидејќи на ограничената територија на плажите и одморалиштата и крајните ограничувања избор на работна сила, големиот број туристи води до реално пренаселеност и намалување на квалитетот на услугите.
Целосните плажи не акумулираат само профит, но и непријатност, бучава, нервозни и тешки раце вработени и најмногу – уништена природа. Без да е туристички гениј, човек може да се погоди дека порано или подоцна преполните плажи по Црно Море ќе предизвика и спротивен ефект на протерувањето од него.
Засега ефектот кај најголемата група туристи – онаа на Русите – е прилично друг. Наместо да бегаат од земјата, тие постепено си создаваат во неа нешто како црноморска колонија.
Според податоци на локалните медиуми, од 2008 година повеќе од 4.500 руски државјани купиле недвижен имот во Созопол, што кај населението на целата општина од околу 15.000 луѓе ги прави Русите не само туристички, но и демографски фактор. Деновиве тие ќе бидат главното население на Созопол.
Што е проблем, при тоа голем, бидејќи кога ќе дојде во Бугарија, рускиот турист не гостува и не живее; тој на посебен начин чергари во нашата земја и го предизвикува локалното население да се прилагоди кон него. Колку од руските туристи кои сте виделе на Црно Море, се обидуваат да зборуваат на друг јазик, освен на руски, и колку од нив, не се налутите, ако не им се одговори послушно на руски?
Колку од нив живеат на друго место, а не во затворени комплекси, кои се во сопственост на Руси? Колку од нив се вработени за продажба на чадор и лежалки, бидејќи не носат ништо со себе?
Ако рускиот турист категорично буди нешто кај бугарскиот домаќин, тоа не е човечкото… гостопримство, а генијот на ненаситност. “Еднаш да фатиме Русите и сме си ОПЕК работа!” – Општо земено така расудува редовно бугарски домаќин на морето.
И бидејќи расудува на овој начин, ја насочува целата своја енергија кон грижата да му угоди на Русинот. И бидејќи сака да му угоди на Русинот, трупа руски кич врз и без друго затрупани ни со кич реалноста.
Токму Бугари пишуваат безобразно знаци на руски по продавници; токму Бугари ги полнат со безобразно руски и кинески стоки; токму Бугари се дружат во русофилски друштва (ова во Созопол е меѓу најактивната), за да слават руски празници, поставуваат спомен плочи и споменици на руски херои; токму Бугари му нудат на Русинот да го цртаат како Путин; токму Бугари нудат на Русинот да го сликаат како разведник во нацистичка униформа .
И таа понижувачко послушност, се разбира, му се допадна на Русинот. Отворете кој и да е форум за руски туристи и читање. Добро темперирана надменост, тука-таму тапи критики како оваа, дека во Бугарија морето е црно и нема палми, но како целина – односот на локлалците кои се умилкуваат од својот замок: а… некоја Катерина, снимала се бродот “Комета”, е восхитен дека “Сè-во Бугарија е како од советско време”.
Володја од Одеса се разпил од бугарската гостопримство, давајќи пример за “извонреден” Созопол, во кој има дури споменик на “нашите подводничари, кои бореле против нацистичката чума”; “Се слуша се 99% руски говор”, заклучува анонимна туристка, фалење одмор во јуни.
Во оваа ситуација бугарскиот туристи е ставен на сериозен тест. Иако е дома, тој се чувствува игнориран, потценети непожелна. Се чувства како турист од втора рака, од кого се очекува да си оди побрзо, за да дојде Русинот.
Оттаму и инерција му да оди само на местата на кои бугарското е некако истакната како убаво – со бугарски знамиња, со фолклорна музика, со битен ентериер. Оттаму и инертноста на самите домаќини да градат цели зони во одморалиштата ни кои личат исти на масовно посетувани места во главниот град или село.
Излезете приквечер по улицата “Ропотамо” во новиот дел на Созопол и ќе дознаете што мислам.
На едно место два препарирани волка – Исти како оние со кои како деца не фотографираа по морето, – ги канат гостите кон установа, наречено “родопски специјалитети”. Едниот волк е со пушка насочена кон улицата, а другиот – со препаска, елече и гајда. Внатре: полупразни, маси покрај улица и некаква пејачка.
Во соседното установа “шаторот” промотер во народна носија ги поканува минувачите по улицата да го пробаат “нашиот специјалитет” – огромна свиња што се врти на ражен, – додека внатре пејачката Деси Слава рангирана даскалски на микрофонот: “Има ли некој од Сливен, од Разград од Смолјан? ” ( “Од Софија е јасно дека има”, додаваа терт).
Подолу, на трето место, установа со името “Хедон” потсетува на чалга “Бела мерцедес ме прогонува во животот”. Бела неонски, бела светлина, бел ентериер и огромен бел мерцедес на влезот паркиран во тротоарот.
Што имаат заедничко овие места за “забава” со Созопол, со морето? Ништо.
Апсолутно ништо. Она што треба да привлече туристот, не произлегува од природниот живот на местото, а од стереотипот за добро поминато време на туристот.
Сопствениците на хотели, ресторани и атракции едноставно го опслужуваат овој стереотип, кој се донесува, составува на локалната природа. Дали одговара на местото дали нема да го уништи, со бетонските плочи кои ја опустошија античката некропола на Харман, како бетонските урнатини на нечија ненаситност што ги уништува ридовите на Аркутино – тоа е ирелевантно.
Можеби затоа плажите по морето се преполни, а месите – празни. Можеби и затоа малкумината кои се седи во овие установи гледаат тажно кон улицата – како животни во зоолошката градина.
Тие не учествуваат во прославата и бучавата околу нив, а сето тоа го претрпел и кон тоа се однесува како секојдневна баналност. Добредојдовте на тоа различно место на кое други – поцрнуваат и не само физички, туку и социјално си ја лупат кожатаа, зошто тие се фатени во клишето на сопствениот живот.