Наближува дваесеттата годишнина од потпишувањето на Дејтонскиот договор, кој Босна и Херцеговина ја ставие во своеволен неред, пишува електронското издание “Атлантик”. Тоа стави крај на војната, која траеше повеќе од три и пол години, во која загинаа 100 000 луѓе и од која избегаа над 2 милиони. Но според покојниот Ричард Холбрук – главен творец на договорот, документот е дело на “нестрплива американска администрација која преферираше да ја запре војната, наместо да создаде основите на една сигурен и одржлив држава”.
Дваесет години подоцна неговите зборови се болно точни. Дејтонскиот договор создаде византискаи систем на управување кој јги засили по уставен пат поделбите од војната, наместо да ги реши. Босна беше поделена на два дела – Федерацијата на Босна и Херцеговина и Република Српска.Првата се состои од 10 кантони, а округот Брчко доби специјален статус на автономна територија.Претседателството ротира во ротацијата меѓу претставниците на трите народа – Бошњаци, Хрвати и Срби. Босна, која има население од 3,8 милиони. Луѓе, има тројца претседатели, 13 премиери и влади, над 180 министри и повеќе од 700 пратеници. Поделбата влијае на сите аспекти од животот. Во градот Мостар “сè е дупликат – секоја активност, секоја фирма. Имаме две компании кои го собираат ѓубрето -” Комос “во босанскиот дел,” Паркови “во хрватската”, вели активистот денот Јелин. “Образовниот систем е поделен – источниот дел на градот користи системот на Сараево, западниот – на Загреб. ” Гимназијата предава наутро на Бошњаците, попладне – на Хрватите. Можеби изгледа комично, но овој систем и наштети на развојот на Босна.
Приватизацијата е пример за тоа.Отпрвин сето тоа изгледаше ветувачки – во извештајот од 1997 година, Европската комисија и Светската банка истакнуваат дека “само мал дел од индустрискиот капацитет претрпел штета” од војната. Секако, Босна и Република Српска создаваат посебни агенции за приватизација, резултатот од кои е ист – тие ги пренесуваат средствата во рацете на политичарите, семејствата и нивните блиски. Често новите сопственици и немаат желба да го рестартирате производството, а продавањето на машините се испалти дригото во отпад , а земјата на рентање. Цели индустрии се претвораат во хотели, трговски центри или приватни имоти.
Нееднаквоста е потресна – според некои пресметки, 300 лица во Босна поседуваат вкупно 7 милијарди евра, додека младинската невработеност е на највисоко ниво во светот – над 60%. До денес, со ретки исклучоци, никој не е обвинет за приватизацијата. Меѓународниот монетарен фонд ја одржува државата со финансиски инјекции, а политичките елити купуваат социјален мир со раздавање на работни места во замена за гласови.
Воспоставениот ред е кревок и тоа стана очигледно во февруари 2014 година, кога работнички протести ја зафатија Босна. Водачите на Република Српска изјавија дека демонстрациите се насочени против интегритетот на земјата и успеаја да спречат и да го одложат незадоволството. Во меѓувреме босанските политичари почнаа кампања против демонстрантите, и ги прогласија за хулигани и наркомани. На површината на стабилноста можеби изгледа се мирно , но тоа е сепак само илузија или одложен немир.. Во исто време Босна планира нови економски реформи во надеж да се приклучи кон ЕУ. Оценката на Брисел за нив беше сурова – тие беа прогласени за “нејасни” и “во најдобар случај – делумни”.