Откажувајќи се од државна припадност, за да добијат максимална добивка, транснационалните корпорации се натпреваруваат со земјите за глобално влијание. Кој победува? На прв поглед, историјата на Accenture наликува на исполнувањето на американскиот сон.
Ова е една од најголемите во светот консултантски компании, која годишно заработува десетици милијарди долари. Компанијата е основана во 50-тите години на минатиот век како мал гранка на ревизорската фирма “Артур Андерсен”. Нејзиниот прв голем проект е препораката кон раководството на “Џенерал електрик” да инсталира компјутери во фабриките во Кентаки, за да се автоматизира обработката на платежностса. Потоа следува одржлив раст во текот на неколку децении и кон 1989 година благодарение на своите успеси оваа гранка се претвора во чисто компанија Andersen Consulting. Но ако се погледне повнимателно, ќе видиме дека за време на својот подем таа направила кривина од типичниот американски пат. И не затоа што оваа компанија ги открила своите претставништва во Мексико, Јапонија и други земји – интернационалната експанзија е нешто типично за многу американски компании.
Andersen Consulting видела во странство значителни придобивки и предности / пониски даноци, поевтина работна сила, помалку потешко норми и правила / и спровела внатрешно преструктуирање, за да се искористи од нив целосно. Кон 2001 година, кога компанијата почна да се цитираат на берзата и почнува да се нарекува Accenture, таа се трансформира во франшизна мрежа, чија работа доста условно се координира од холдинг во Швајцарија. Но таа е регистрирана во својство на правно лице на Бермудите и останува таму до 2009 година, а потоа го менува местото на живеење со Ирска, каде даноците се исто така ниски. Денес 373 000 соработници на Accenture работат во 200 градови во 55 држави. Консултантите заминуваат во краткорочни мисии, за да ги имплементираат соодветните задачи, но се потчинуваат на регионалните центри, на пример, во Прага или Дубаи, каде даноците се пониски. За да се избегнат досадните проблеми со државјанството кадровски департментот прави така што вработените да не се задржуваат долго на едно место.
Добредојдовте во светот на метанационалните компании кои, слично на Accentur, немаат државна припадност.
Кога експертите по бизнис и стратегија Ив Доз, Хозе Сантос и Питер Вилијамсон измислиле во 2001 година овој термин метанационалните компании допрва почнуваат да се формираат како појава, што пак Dodge се традиционални и се од корпорациите кои се гордеат со своите национални корени. Во 1950 година, претседателот на “Џенаро Моторс” Чарлс Вилсон ја постапил својата славни фраза: “Она што е добро за нашата земја, е добро и за” Џенерал Моторс “. И обратно “. А денес оддалечувањата од националните корени е нешто апсолутно нормално. “Ексон Мобил”, Јунилевр”, БлекРок, ХСБЦ, Ди Ејч Ел, Виза – сите овие компании ги избираат местата за распоредување на персоналот, фабриките и фабриките, централите и банкарските сметки со оглед на тоа каде се најдобри правилата и нормите, каде има повеќе ресурси, каде комуникациите и инфраструктурата е подобра.
КАј интелигентни метанационални корпорации правниата адреса често е во една држава, корпоративното водич во друга, финансиските средства во трета, а менаџерскиот состав неуредно во неколку земји. Некои од најголемите американски компании, како ИБМ, “Мајкрософт”, “Џенерал електрик” колективно поседуваат офшор средства за трилиони неоданочливи долари, предавајќи профитот од странските пазари на холдинг компании регистрирани во Швајцарија, Луксембург, Кајманските острови или Сингапур.
Точно покажувајќи го тоа незадоволство, овој тренд ги предизвикува политичарите и некои аналитичари го нарекуваат овие пари “приход без државјанство”, а претседателот Барак Обама го нарече компаниите и таквите добивки “, корпоративни дезертери”. Секако, нема ништо чудно во тоа што компаниите бараат нови начини за работа, постапувајќи во свој интерес. Би било чудно ако тие тоа не го правеа. Но засилувањето на метанационалните корпорации е поврзано не само со новите методи за правење на пари. Тоа , исто така направи измени во концептот на “светска припадност”.
Во дебатата по повод на оваа дефиниција станува збор за земји – односно може ли некоја земја да биде ривал со САД по статус и влијание. Во јуни 2015 година истражувачкиот центар “Пју” за испитаниците и луѓето во 40 земји утврди дека според 48% од испитаниците Кина е понапред или ќе ги надмине САД, претворајќи се во главната лидердржава, а 35% изјавиле дека тоа никогаш нема да се случи. Но центарот требаше да се прошири опсегот на своите анкети, бидејќи корпорациите, најверојатно, ќе ги надминат сите земји по степен на влијание.
До денес парите кои ги поседува “Епл”, надминуваат БДП на две третини од земјите во светот. Фирмите поставуваат тони и тони во вечната игра на мачка и глушец со државните регулатори. По финансиската криза од 2008 година американскиот Конгрес усвои законот Дод-Френк, за да спречи премногу раст на банките, што може да доведе до катастрофа. Но, иако овој закон може да помогнае да се расправа со голем број на помали финансиски институции, најголемите банки кои работат во многу земји, станаа уште поголеми, создавајќи уште повеќе капитал, но доделуваат помалку кредити. Денес 10-те најголеми банки, како и пред тоа контролираат речиси 50% од светските средства кои се наоѓаат под контрола. Во меѓувреме, некои чиновници од Европската унија, вклучувајќи го комесарот за прашањата на конкуренцијата Маргрете Вестагер, инсистираат за заедничка даночна политика за сите земји-членки, за да не можат компаниите да профитираат од преференцијалните стапки. Но, ако тоа се случи / а тоа е големо “ако” /, компаниите само ќе си заминат и ќе одат на други места надвор од Европа во побарувачката на метанационални можности.
Светот влегува во ова епоха во која најсилниот закон ќе биде не законот за суверенитетот, туку за понудата и побарувачката. Како што забележува научникот Гери Џерефи од Универзитетот Дјук кон денационализација денес се вклучуваат компании кои ги уживаат можностите на различни географски локации за создавање на синџирот на додадена вредност.
Тоа носи успех на такви компании, како трговец на суровина “Гленкор” и логистичка фирма Archer Daniels Midland кои не се занимаваат со производство, но се експерти во побарувачката и стекнување на овие делови кои метанационалните компании ги користат во своето производство. Можат ли компаниите да одат и подалеку, претворајќи се од фирми без националност во виртуелни компании?
Во 2013 година Балаџи Сринивасан пушти полемички говор во кој вели дека Силиконската долина се претвора во повеќе влијателна од Волстрит и американската влада. Тој раскажа за “целосно повлекување од Силиконската долина”, за создавање на “општества на пристапија надвор од границите на САД, кои управуваат со технологијата”. Неговата основна идеја е следнава: бидејќи различни заедници се почесто постојат онлајн, тогаш и бизнисите може целосно да се преселат во мрежен “облак”. Претставата дека метанационалните компании треба да се оданочуваат таму, каде што се наоѓаат нивните централи, денес изгледа застарен. Но целосно повлекување, за што зборува Сринивасан изгледа технолошка утопија.
Но ако компаниите без државна припадност живеат со едни правила, ова е предизвикано од тоа што секогаш има други места каде што може да се добие поголем профит, каде режимот на надзор и контрола е пријателски, каде има повеќе поволни можности. Верата во тоа помага на инвентивни , мобилни и паметни корпорации да ги надминат своите стопани, вклучувајќи доминантната во светот на самосвоидржави. Во овој контекст метанационалните компании ги раскршуваат земните окови и достигнуваат далечни височини. И тоа веќе станува реалност. Веројатно, тоа е неизбежен процес.
—————-
Парагвај Хана, водечки научен соработник на истражувачкиот центар New America Foundation и автор на економскиот бестселер “Вториот свет: како земјите во развој ќе менуваат глобалната конкуренција во 21 век”. Анализата е објавен во списанието “Форин полиси”.