Лондон започна постапка за развод од Европската унија по 40 години брак, кој беше повеќе од сметка отколку од љубов, и економските прашања секогаш беа позначајни од политичкиот проект.
“Од 1973 година тоа е прагматична врска со акцент на економските димензии”, нагласува Полин Шнапер, професорка по современа британска цивилизација во Сорбона во Париз.
“Сентиментална димензија речиси не постои”, рече таа за АФП.
Според професорка по европско право во Вестминстерскиота универзитет Патриша Хогуд “тоа беше се само не договор, но и условна врска”.
Отпрвин Велика Британија не сакаше да се приклучи кон европскиот проект, зачнат по Втората светска војна во дух на помирување.
“Не се чувствувам доволно ранлив, за да се обвржам со него”, резимира Анан Маноло, професор по европска политика на “Кингс колеџот” во Лондон и директор на програмата “Обединетото Кралство ја менува ЕУ”.
Велика Британија излезе победник од војната. Земјата покрај тоа останува посветена на специјалната врска со САД и на колонијалната империја или барем она што е останато од неа.
Лондон сепак гледа со добро око на проектот и го поддржува, потсетува Џон Спрингфилд, научен директор на Центарот за европски реформи во Лондон.
За тоа сведочи говорот на Винстон Черчил во 1956 г. во Цирих, во која тој повика на создавање на “Соединети Европски Држави”.
“Клуб на другите”
Во почетокот на 60-тите години на минатиот век работите се менуваат: економскиот раст на Велика Британија значително заостанува зад оној на соседите Франција и Германија. Вкупниот пазар станува привлечен. Пристапувањето на Велика Британија сепак нема да стане така лесно.
Првата апликација, во 1961 година, се сопнува на ветото на генерал Шарл де Гол, кој во Британците гледа “Тројански коњ” на САД и го става под сомнение европскиот дух.
По новото вето на францускиот претседател во 1967 година Велика Британија конечно влегува во Европската економска заедница (ЕЕЗ) во 1973 година. Овој момент сепак се совпаѓа со првиот нафтен шок и очекуваниот економски бум не се случува.
При сето тоа во 1975 година над 67% од Британците гласаат на референдум за останување во ЕЕЗ. Овој резултат сепак не веродостоен на флуктуациите, бидејќи политичките лидери – како лабуристите, така и конзервативците – воопшто не се подготвени да ги заштитат придобивките од пристапувањето.
Напротив, загрижени првенствено да го бранат “националниот суверенитет”, тие ја користат ЕУ “како жртвено јагне за сè што не оди во Велика Британија, како во економијата, така и во политиката”, вели Патриција Хогуд.
“Подоцна влезто го зајакнува чувството на непријатност … чувство дека сме пристапиле кон клуб чиј изглед е моделиран од други” во нивен интерес, објаснува Маноло.
Не задоцнува и првата криза. Во 1979 година Лондон одбива да учествува во европскиот монетарен систем во името на националниот и готовинскиот суверенитет. Потоа се спротивставува на секоја иницијатива за зајакнување на политичката интеграција, со што се зајакнува впечатокот дека е “со едната нога во внатрешноста, а со другиот надвор”. Во 1985 година одбива да се приклучат на Шенген договорот, а во 1993 година – да стане дел од еврозоната.
“Си ги сакам парите назад”
Политика ја теоретизираат од Маргарет Тачер, во говор пред Колеџот на Европа во Бриж во 1988 година, во која таа ја отфрла идејата за “европска суперържава која врши власт од Брисел”. Четири години порано конзервативната УМП конечно добива попуст во британската рата во евробуџетот за која инсистира со прочуениот глас: “сакам парите назад”.
Се крена гласот против Брисел се изострува во средината на 90-тите години на минатиот век со создавањето на партија ЈУКИП, која се бори за излез од ЕУ.
Нејзините изборние успеси, претежно на изборите за Европскиот парламент во 2014 година, ја тераат Конзервативната партија, во која во тоа време веќе има голема евроскептичниот фракција да зацврсти својата реторика.
Кризата во еврозоната и масовната имиграција од ЕУ – макар и имигрантите кои дале свој придонес за британскиот раст, како што нагласува Шнапер – придонесуваат за радикализирањето на дебатата. Тоа го тера премиерот Дејвид Камерон да организира на 23 јуни 2016 година референдум на кој ќе се донесе одлука за членството во ЕУ. Иако ова анкета става крај на една ужасна врска “, тоа нема да помогне ниту на Обединетото Кралство, ниту на ЕУ”, смета Спрингфорд.