Кога во март руски суд ја осуди Надја Савченко, пилот на украински хеликоптер, на 22 година затвор, таа го постави почетокот на противењето на “тоталитарниот режим” на Путин, и тоа со скокање на клупата и мавтајќи со среден прст кон судијата. И таа самата, и нејзините адвокати, и обвинителот со судијата – сите одлични знаеја дека таа нема да ја отслужува казната.
Таа ќе стане предмет на трговија. Во средата, на 25 мај, таа стана токму тоа со што истовремено беа завршени две приказни во болната, валкана историја на конфликтот во источна Украина и беше илустрирана принципиелната разлика меѓу два постсоветски режима.
Размената на приведени во ненајавени војни е реномирана традиција. За шпионски служби, вклучувајќи и за руските, враќањето на агенти е прашање на чест. Една од првите такви размени во времето на Студената војна, е извршена на мостот Глинике во Берлин, неодамна беше екранизирана во филмот на Стивен Спилберг “Мостот на шпионите”. Советскиот Сојуз разменува заложници од секаков калибар – руски дисиденти, западни новинари и научници – за свои фатени шпиони. Дури за време на новата студена војна меѓу Русија и Западот нема веќе висококвалитетни размени со САД и Велика Британија. Сега Русија ја води играта со своите соседи – други постсоветски држави. Во септември 2015 година при класична “размена на мост” Русија замени естонскиот претставник на полицијата за безбедност Естонија Кохвер кој според Естонија, бил фатен на нејзина територија, за Алексеј Дресен, осуден за шпионажа во корист на Русија во 2012 година Сега Савченко е на 35 година, цел живот таа е сонуваше да биде војник. По едногодишно обука за новинар, таа пристапува на воена служба, а потоа – во украинските летала војници, поминала во стаж со војниците на ОН за поддршка на мирот во Ирак. Подоцна завршува пилотирање на хеликоптер. Од почетокот на проруска востание во март 2014 година украинската армија беше во распаѓање и т. Н. Волонтерски баталјони кои се состојат во најголем дел од крајнодесничарски активисти, кои ја зедоа улогата на бранител на Украина. Савченко, сеуште се наоѓа на услуги, се приклучува на еден таков одред.
Според верзијата на Савченко, доволно убедливо опишана во книга, напишана од неа во периодот на притвор во Русија, а потоа и одржувана од украинските чиновници, таа била откриена од сепаратисти недалеку од Луганска во јуни 2014 година, а потоа однесени во Русија . Таму била обвинета за соучество во убиството на двајца новинари од руската државна телевизија: во согласност со барањата на руската прокуратора, таа го насочила огнот на артилеријата, нанесување удари по областа во која тие загинале. Во притвор таа била бесна , во судот зборувала само на украински јазик, носела маица со украински државни симболи и подготвила неколку штрајкови со глад. Во Украина таа брзо се прослави како хероина, стана симбол на непопустливоста национален дух и можноста за држење на морална победа над Русија. Во ноември 2014 година таа беше избрана во Врховната Рада – откако популистичката партија била вклучена во избирачките ливчиња. Претседателот Петро Порошенко повеќепати направи напори за нејзино враќање. Токму неговиот личен авион ја донесе во Киев, а самиот Порошенко направи во својот профил на Фејсбук дополнувања, за да биде забележано нејзиното враќање дома.
Одржување на украинските власти ја направи Савченко светски позната. Минатата година Атлантски совет ја награди со Награда на слободата. Само што се покажа дека Русија има свои планови за Савченко. Режимот користи групи од военото разузнавање, за да го разгори конфликтот во источна Украина и да ги координира востаничките операции: на необучените, окални жители со бандитски обичаи во правец на небесните волонтери-националисти кои пристигнуваат од Русија .
Русија никогаш не го призна фактот на своето учество, а Украина, напротив, се стремеше да го докажува. Порано или подоцна офицери од руското разузнавање мораше да паднат во стапицата и тие мораа да бидат спасувани на некој начин. Тоа и се случи минатата година. Истиот овој волонтерски баталјон, во кој служеше Савченко, фати двајца повредени соработници на ГРУ – Александар Александров и Евгениј Ерофеев. Тие ја признаа својата припадност кон руските тајни служби. Природно, ГРУ веднаш објави дека тие се отпуштени неколку месеци порано и, следствено, нивната дејност на територијата на Украина била доброволна, чија цел била помош на локалните жители.
Но , сепак, во случајот со Савченко, токму руската страна, која е со многу искуство за такви прашања,ја иницира размената. Порошенко ја одрекуваше својата подготвеност за тоа. “Не, не, не, не, не”, рече тој во интервју за. “Вашингтон пост” минатиот септември. Дословно: “Која е главната разлика помеѓу Сенцов, Савченко, другите наши херои и војниците на агресор, кои биле фатени на мојот територија со оружје во раце, како агресори?”. Путин очигледно чекаше додека украинскиот правда механизам донесе пресуда – 14 година затвор за Ерофеев и Александров – за да ги започне преговори. По преговорите, судејќи по сè, разговарале за размената со Порошенко по телефон. Двајцата претседатели тогаш истовремено ги симнаа обвинувањата од осудените што технички можеше да стане само со одлука на судот. На Киевскиот аеродром “Бориспол” Савченко беше пречекана од толпа новинари и политичари во празнично расположение. “Па, како си ја вративме Надежта, така ќе си го вратиме и Донбас, така под украински суверенитет ќе ги вратиме и Крим”, објави Порошенко по сите честитки. Овие зборови би можеле да се толкуваат како предлог за своевидна размена на фатени бунтовници и окупирани од Русија територии, но тоа епак беше сосема искрена радост на лидерот, кој во последните месеци беше загорел за добри вести.
На московскиот аеродром “Внуково” не се собраа да го поздрават Александров и Ерофеев беше дозволен пристап само за нивните сопруги. Портпаролот на Петин Дмитриј Песков изјави дека претседателот не се подготвува да се среќава со нив. Додека Савченко жнее ловорики, дебитираше во својство на политичар-националист, и, најверојатно е магнет за радикалните сили, двајцата соработници на ГРУ исчезнаа во темнината. Руското разузнавање ја исполни традиционалната обврска кон своите соработници. Но, во исто време, во согласност со руската традиција фактот на нивно фаќање стави крст на можноста да добијат статусот на херои. Ниту Русија ниту Украина се беспрекорни во овој конфликт.
Ајдар – ултранационалистичката баталјон на Савченко, побрзо би бил надвор од законот во секоја европска земја. Независно од тоа, приказната со Савченко и со двајцата офицери од ГРУ покажува зошто е полесно да сочувствуваат токму со Украина. Сликата за непослушност на Савченко и тоа како енергично ја бранеше целата земја беше многу поискрено отколку официјалното негирање на Русија и неволно спасување на Александров и Ерофеев. Покрај тоа Савченко има многу јасно објаснување на тоа како се покажала во заробеништво: таа е бранител на својата земја. Во исто време мажите од ГРУ, ги следат инструкциите и не поставуваат непотребни прашања, војуваа против соседна земја која не беше ја нападнала Русија. Во таа смисла размената не беше еквивалентна . Украина доби морална победа
. ………………
Леонид Бершидски, агенција “Блумберг”