Ако се тргнат настрана партиските соопштенија, тешките зборови и обвинувањата за „внатрешни непријатели“, изјавите на Петре Шилегов отвораат многу посериозно прашање од тоа кој за кого работи и кој за кого одработува.
Прашањето е дали СДСМ влегува во фаза во која внатрешните пукнатини можат да ја чинат не само уште еден лош циклус, туку и долгорочна маргинализација на политичката сцена.
Поранешниот градоначалник на Скопје не зборува за незадоволство во апстрактна форма, туку зборува за „сериозна групација“ во партијата, за катастрофални резултати и за можноста повеќе пратеници да ја напуштат пратеничката група.
Раководството возвраќа со тврдење дека станува збор за обид на ВМРО-ДПМНЕ да го руши СДСМ однатре, преку уцени или купување. Но ваквата реакција, иако политички разбирлива, не го менува фактот дека кризата не е медиумска, туку структурна.
По изборниот пораз во 2024 година, СДСМ веќе не е партијата со доминантно влијание во Собранието. Со релативно мала пратеничка група, секое потенцијално „дезертирање“ не е само аритметичка загуба, туку удар врз симболиката на стабилност.
Во такви услови, дури и неколку заминувања би ја промениле перцепцијата за партијата од сериозна опозициска сила во организација што се бори за сопствен опстанок.
Особено чувствително е прашањето на легитимитетот на актуелното раководство. Филипче дојде на чело на СДСМ со мандат да ја стабилизира партијата по тежок пораз.
Ако токму во тој период пратеници почнат да ја напуштаат пратеничката група, тоа во политичка смисла значи јавно искажана недоверба од дел од елитата.
Таков сигнал тешко се амортизира, без разлика дали раководството ќе одбере конфронтација или обид за смирување. Првата опција ја зацврстува сликата за партија во внатрешна војна, втората создава впечаток на слабост и недостиг од контрола.
Во позадина на сето тоа е и ефектот што ваквите процеси го имаат надвор од Собранието. Пратениците не се само законодавци, туку и сигнал за локалните структури, донаторите, активистите и симпатизерите. Кога тие гледаат дека пратеничката група се топи, читаат порака дека партијата нема јасен пат назад кон власта.
Токму таму почнува тивкото повлекување, празните штабови и апатијата која не се гледа веднаш, но ја разјадува организацијата однатре.
Клучно ќе биде и каде би завршиле евентуалните пратеници што би ја напуштиле СДСМ. Доколку станат независни, ќе слабее и онака расцепканата опозиција. Ако се приклонат кон нови или постојни центристички опции, се отвора директна борба за истиот електорат, при што СДСМ повеќе не е единствениот носител на тој политички простор. Најтешкото сценарио за партијата би било нивно приближување до владејачкиот блок, што, без разлика на формалната рамка, би било доживеано како политичка капитулација.
Сето ова неминовно ја враќа споредбата со грчкиот ПАСОК, некогаш доминантна социјалдемократска партија која за неколку години се сведе на маргинална сила.
„Пасокизацијата“ не почнува со еден пораз, туку со комбинација од изборен пад, внатрешни поделби, губење на идентитетот и појава на нови актери што го преземаат истиот политички простор. Во таа смисла, СДСМ веќе покажува дел од симптомите: тежок изборен пораз, јавно изнесени фракциски конфликти и сè поголема фрагментација на центар-левицата.
Дали исходот е однапред одреден? Не мора да биде. Историјата покажува дека социјалдемократските партии можат да се вратат, но само ако направат вистинско ресетирање, односно јасен политички курс, кредибилни лица и прекин со логиката на внатрешни пресметки.
Ако, пак, сценариото што го најавува Шилегов се оствари и навистина заминат повеќе пратеници, тоа ќе биде првиот сериозен праг по кој СДСМ повеќе нема да се гледа како партија што се подготвува за враќање, туку како партија што се бори да преживее.
Во тој контекст, одбранбениот наратив дека секоја критика е резултат на надворешна саботажа може да донесе краткорочна мобилизација, но долгорочно ја стеснува партијата во сопственото јадро. А партија што се затвора во ровови ретко излегува посилна.
Б.Т.