Има нешто симптоматично во тоа што премиерот Христијан Мицкоски најавува реконструкција на Владата со рок „мај-јуни“, а во ист здив додава дека анализа допрва ќе се прави.
Тоа не е класична најава од типот „еве ги резултатите, еве ги мерките“. Повеќе личи на политичко поставување терен: да се отвори простор за промени, без однапред да се зацрта кој оди, кој останува и зошто.
Во владините кругови ова се чита како порака до два фронта – до сопствените министри дека нема „вечни“ позиции и до јавноста дека Владата ќе покаже рефлекси, ако некаде има застој.
Според високи извори од извршната власт, сценариото со голем „земјотрес“ е малку веројатно. Клучните ресори кои го држат политичкиот и безбедносниот нерв на кабинетот – финансии, внатрешни, надворешни, транспорт и одбрана, се третираат како столбови што не се мрдаат лесно, не затоа што таму „сè е совршено“, туку затоа што цената на ризикот е преголема.
Во тие сектори се луѓе што важат за најблиски и најпроверени во однос на премиерот и тешко е да се замисли дека ќе се отвори фронт токму таму, освен ако не постои крупна потреба што јавноста би ја почувствувала како криза.
Со други зборови, ако реконструкцијата навистина се случи, таа ќе биде „хируршки“ прецизна.
Кога Владата сака да демонстрира дека прави „освежување“, понекогаш полесно е да се сменат челници по агенции, управи, државни компании и регулаторни тела, отколку да се отвори чувствителен спор околу министерско место. Тоа создава впечаток на динамика и чистење на терен, а политички е помалку болен процес.
Владините извори токму тука гледаат една од реалните насоки: комбинација од ограничени министерски корекции и пошироки кадровски поместувања по институции.
Од аспект на функционалноста, реконструкцијата може да има три мотиви кои паралелно се преклопуваат. Првиот е чисто управувачки: каде темпото е слабо, каде има блокади, каде комуникацијата со јавноста е „тенка“.
Вториот е политички: да се затвори внатрешното незадоволство во коалицијата и да се прераспределат ресурси и влијание без јавна драма.
Третиот е изборно-психолошки: да се влезе во летниот период со порака дека Владата е подготвена да се корегира, па и да жртвува, ако треба. Најчесто реконструкциите во регионот се мешавина од сите три, а не чиста меритократија.
Во оваа поставка, најлогично е фокусот да оди кон ресори каде што притисокот е континуиран и каде што резултатите се мерливи и видливи во секојдневието.
Затоа не е случајно што како најгласни кандидати во неофицијалните разговори се спомнуваат образованието и правдата. Образованието кај нас е сектор што „настрадува“ секој што ќе седне таму: големи очекувања, многу актери, конфликти на интереси, реформи што болат и за наставниците и за родителите, а резултатите се гледаат бавно.
Фото: Локално
Ако на врвот на тој ресор има чувство дека темпото не го следи политичкиот календар, тогаш реконструкцијата станува природна опција.
Во владините кулоари се зборува дека на премиерот му е важно во образованието да има човек што ќе може истовремено да држи линија, да комуницира со синдикати и да отвора реформи без да прави пожар секој втор ден.
Токму затоа кружи тезата дека местото би можело да оди кај партијата на Максим Димитриевски, ЗНАМ, што, ако се оствари, ќе има двојна порака: и кадровска промена, и коалициско „подмачкување“. Со тоа Владата би покажала дека не ја гледа реконструкцијата само како казна, туку и како алатка за коалициска стабилност.
Кај правда, темата е поинаку спакувана. Таму ретко кој добива јавни аплаузи, дури и кога се прави нешто. Но има две работи што се клучни за политичка проценка: прво, дали има видлив напредок што може да се објасни просто и убедливо. Второ, дали ресорот е во состојба да произведе наратив на доверба дека системот се поместува, дека има ред, дека не се тапка во место.
Високи владини извори велат дека проблемот не е нужно во една конкретна одлука, туку во вкупната динамика и во тоа што јавноста тешко препознава „што точно се смени“ во правосудниот пакет.
Во такви ситуации, смената на министер станува најлесниот политички сигнал: „не сме задоволни, корегираме“. Но фактот што засега не се споменува јасно име за наследник на Игор Филков може да значи дека одлуката е далеку од финална, или дека се бара профил што ќе им одговара на повеќе центри во коалицијата, а таков профил не се наоѓа со прст на карта.
Паралелно со смените, во игра се и ротации. Владини извори зборуваат дека одредени министри од кои премиерот е задоволен би можеле да се префрлат на други ресори, без тоа да се чита како „паѓање“.
Таквите потези имаат практична логика: ако некој има енергија и политичка дисциплина, може да се искористи во потежок ресор што бара стабилизација. Има и политичка логика: се избегнува впечаток дека Владата признава пораз, а сепак се прави освежување. Ако се оди по тој пат, реконструкцијата ќе личи на преместување фигури на табла, а не на чистење на таблата.
Сето ова води до веројатен заклучок: реконструкцијата, ако се случи во мај или во јуни, најверојатно ќе биде ограничена по обем, но внимателно избрана по симболика.
Најизложени се оние ресори што се „громобран“ за секојдневниот бес и каде што Владата мора да покаже дека има план, темпо и контрола. Образованието и правдата спаѓаат токму тука, па затоа и најмногу се споменуваат. Клучните ресори, пак, ќе останат недопрени освен ако не се случи нешто што ќе ја промени политичката математика.
На крај, вреди да се каже и ова: самата најава, без јасни детали, е и инструмент за дисциплина.
Кога премиерот ќе најави „мај-јуни“, тој им дава време на министрите да се стегнат, да забрзаат, да ги затворат слабите точки, да произведат резултат што ќе може да се покаже.
Дел од нив ќе го сфатат тоа како последна опомена, дел како шанса да се изборат за останување, а дел како сигнал дека ќе треба да се бара ново место во рамките на системот.
Затоа и во овој момент е рано за сигурни тврдења кој точно ќе замине. Но ако се следи логиката на политичката корист и управувачката потреба, најреално е да се очекуваат корекции во ресорите каде што притисокот е најголем и каде што реконструкцијата ќе донесе најмногу „ефект на порака“ со најмалку ризик за стабилноста на кабинетот.
Б.Т.