По последниот терористички акт во Европа ви го претставиме еден човек кој има многу големо искуство во борбата против терористичките закани – генерал Дани Арди од израелските сили за одбрана, кој даде во интервју за БТВ дава своја проценка за новите терористички закани.
На 27 јуни 1976 година, патнички авион на “Ер Франс”, кој летал од Тел Авив за Париз, е киднапиран од терористи. Киднапирани се 248 лица. Терористите слетуваат сое авионот во Уганда, под покровителство на угандискиот диктатор Иди Амин. Барањата се Израел да ослободи неколку десетици палестински затвореници и да плати паричен откуп за киднапирани Евреи, кои се во авионот. Во ноќта на 4 јули, на илјадници километри од нивната татковина, израелските специјални единици упаднаа аеродромот во Ентебе и вршат 58-минутна операција во која ги убиваат сите терористи и 45 угандски војници. Повредени се петмина командоси, а еден од нивните команданти – Јонатан Натанјаху, брат на идниот премиер на Израел Бенјамин Натанјаху, исто така, е убиен.
Еден од командосите во оваа операција со кодно име “Закана” е бригадниот генерал Дани Арди. По угандската акција тој зазема високи позиции во израелските одбранбени сили, познати со акроним ЦАХАЛ каде одговара за планирањето и координирањето на специјалните единици. До 2009 година Арди е претседател на Советот за национална безбедност на Израел и советник на премиерот за прашањата на борбата против тероризмот. Во 2012 година Бугарија го вработува генерал Арди за договор за заштита на критичната инфраструктура, како на пример најголемиот гасовод кој поминува низ територијата.
Еве го инетрвјуто со генерал Дани Арди дадено за БТВ:
– Какви мисли ви минуваат низ главата кога ќе видите напад како оној во Манчестер?
– Во првиот момент беше неочекувано, но важно е да се разбере дека тоа е итерактивен модел на напади. За жал нема да е ниту прв, ниту последен пат кога се соочуваме со такви ужасни настани. Тажно ми е да го кажам, но се наметнува констатацијата дека треба да се навикнеме.
– Прашањето за озлогласената операција во Уганда. Што се сеќавате од операцијата во 1976 година? И често Дали се враќате кон овие спомени?
– Тоа беше пред многу години, но таква операција остава трајни траги во душата и умот, не само во телото. Се уште имам малку парче железо во ногата што ме потсетува за случката секое утро кога ќе се разбудам. Да одиш толку далеку и да се справиш толку добро, речиси совршено – тоа беше значително достигнување дури и за нас од специјалните служби. Има многу голема разлика помеѓу овие времиња и она што се случува денес, што стана во Манчестер.
– Вие за која теза сте – терористите треба да бидат уапсени и судени или да бидат директно елиминирани?
– Според мене терористите не треба да останат живи, дури и ако се откажат од плановите. Не треба да бидат ослободени, откако држеле заложници. За време на операцијата “Ентебе” ние водевме преговори со киднаперите, но тие одбија да ги ослободат заложниците, особено Евреите и Израелците. Ние немавме избор. Ако нешто слично се случи повторно, најдобар исход, кој сигурно не е најлесниот, е да му се пркоси на барањата на терористите и нивните планови.
– Тероризмот денес е многу различен. Пред овој тој беше организиран, сега живееме меѓу саморадикализирали единкии. Лично вие, кога за прв пат се соочуваат со слична закана и како се неутрализира?
– Многу е тешко да се спречи нешто слично, но може да биде направено. Не верувам дека сам човек кој организира сличен атентат – има активен системи, има подготовка – во изработката на бомбата, има систем на комуникација. За таква операција се обучуваат луѓе. Тоа не е дело на единка, тоа не е самт човек. Сигурно има систем. Главната разлика помеѓу она што се случи во Манчестер и Ентебе, е самоубиството- намера. Овој човек сигурно ќе умре, тој сакал да умре. Пред многу години терористите не ја планираа сопствената смрт. Кога некој е решен да умре, тоа е потешко да биде запрен. Но не е невозможно.
– Како можеме да спречиме нешто предвидено во главата само на еден човек или мала група на злосторниците?
– Првото и најтешко е пркосејќи и справување со Комисијаа. Тоа беше одлучено од некого – духовен или религиозен лидер. Се бара искоренување на врската со овие терористички лидери. Тоа е долгорочна активност која бара инвестиција на сили и можности. Ако не успееме да го спречиме пред да стигне до својата мисија, има активности кои можат да бидат направени за пронаоѓање на мисијата и спречување на извршување. Потребно е разузнавање, соработка со општеството и разузнавачките сили, соработка меѓу земји – меѓународно координација. Потребни се проверкие за безбедност на јавните места при секаков вид масовни собири и да се отежни пристапот на таквите терористи до масовни настани …
– Имаме ли вина за тоа што се случува во Европа во моментов? Каде згрешив?
– Европа е многу слободен и либерален континент. Европската унија е многу либерална структура, но за да се спротивстави на ваквите иницијативи треба да се промени начинот на кој се разгледуваат човековите права. Европската унија може да промени многу, за да го намали ризикот од слични трагедии. Образованието е дел од секојдневните мерки. Има многу повеќе што може да се направи и во џамиите, и во институциите во Бугарија и Европа. Овие напади продолжуваат да се случуваат во Франција, во Германија, сега и во Велика Британија. Може да се случи секаде во Европа, се случи и во Бугарија пред 5 години под друга форма. Одговорноста е ваша, затоа што се однесува на вашата безбедност и живот.
– Каква е реакцијата на медиумите во Израел по атентатот?
– За жал, израелските медиуми се доста искусни во овие случаи. Постојат два главни принципи – првиот, да се минимизира покривањето на терористот, неговото семејство, неговиот приватен живот. Така се намалува средбата со неговиот лик во медиумите. Вториот – да се вратиш во нормала. По случувањата во Израел основна цел на медиумите е да ги вратат луѓето на нормалниот живот, колку што е можно. Многу е тешко, но тоа е најважната задача на медиумите – да го поддржуваат општеството во возобновувањето на природниот ред. Тие треба да ги поддржат семејствата на настраданите, по настанот и тоа на долг рок. И навистина е важно да се минимализира претставувањето на самоубиството на бомбашот и акцентот да не се тава негово лице.
– Имало ли е закана за критичната инфраструктура на Бугарија?
– Пред 3 – 4 години немаше конкретни закани за Бугарија. Но ако зборуваме општо и земеме предвид терористите напади на Англија, имало соодветни цели и тука. На пример термоцентралите, гасоводите, каде има гориво – тоа се инфраструктурни објекти, кои привлекуваат внимание на терористи. Бидејќи последиците од таков напад би биле многу болни. Терористите се дизајнирани во човечкиот живот, невини луѓе на јавни места. Како исекоја земја во светот и Бугарија треба да внимава на своите инфраструктури.
– Што би рекле на Бугарите и на Европејците во моментов? Кој пропусти треба да се пополнат, за да се справат со заканите од тероризам?
– Прво треба да дознаете што се заканите и ризиците. Многу може да биде направено за да се промени нормалниот живот во Европа. Секој еден град може да се промени барем малку да ја поддржи владата. Но не мислам дека заканата ќе престане.